Słownik pojęć ze spraw spadkowych i majątkowych

Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument od notariusza, który potwierdza, kto dziedziczy po zmarłym i w jakiej części. Po wpisie do Rejestru Spadkowego działa tak samo jak prawomocne postanowienie sądu. Notariusz sporządzi go tylko wtedy, gdy wszyscy możliwi spadkobiercy są zgodni i nie ma wątpliwości co do udziałów.

Więcej: Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Darowizna to umowa, w której jedna osoba za darmo przekazuje drugiej coś ze swojego majątku, na przykład pieniądze albo mieszkanie. Darowizna mieszkania wymaga notariusza. W rodzinie wraca przy rozwodzie obdarowanego, przy dziale spadku i przy liczeniu zachowku. Najbliższa rodzina zgłasza ją do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy.

Więcej: Darowizna w rodzinie: skutki

Długi spadkowe to zobowiązania zmarłego, które przechodzą na spadkobierców: kredyty, pożyczki, rachunki, podatki i poręczenia. Należą do nich też koszty pogrzebu w zwyczajowej wysokości, koszty sprawy spadkowej, zachowki i zapisy. Ile z nich zapłacisz, zależy od tego, jak przyjmiesz spadek.

Więcej: Spadek z długami

Dobrodziejstwo inwentarza to sposób przyjęcia spadku, przy którym za długi zmarłego odpowiadasz tylko do wartości tego, co odziedziczysz. Granicę wyznacza wykaz albo spis inwentarza. Jeśli w ciągu 6 miesięcy nie złożysz żadnego oświadczenia, przyjmujesz spadek właśnie w ten sposób. Kto celowo pominie majątek w wykazie, traci tę ochronę.

Więcej: Spadek z długami

Dział spadku to podział majątku po zmarłym między spadkobierców. Dopiero on ustala, kto dostaje mieszkanie, a kto pieniądze, bo wcześniejsze dokumenty podają tylko ułamki. Robi się go umową u notariusza, gdy wszyscy są zgodni, albo w sądzie na wniosek jednego spadkobiercy. Żądanie działu się nie przedawnia.

Więcej: Dział spadku krok po kroku

Dziedziczenie testamentowe to dziedziczenie według woli zmarłego zapisanej w testamencie. Testament ma pierwszeństwo przed ustawą. Najbliżsi pominięci w testamencie mogą żądać zachowku. Kto ma testament zmarłego, musi złożyć go w sądzie spadku albo u notariusza, bo za ukrycie grozi grzywna i utrata prawa do spadku.

Więcej: Ile wynosi zachowek

Dziedziczenie ustawowe to podział spadku według Kodeksu cywilnego, gdy zmarły nie zostawił testamentu. Najpierw dziedziczą dzieci i małżonek, po równo. Gdy dzieci nie ma, małżonek dziedziczy z rodzicami i rodzeństwem zmarłego. Dalej ustawa powołuje dziadków, pasierbów, a na końcu gminę.

Więcej: Dziedziczenie ustawowe · Kalkulator dziedziczenia

Grupa podatkowa to krąg osób, od którego zależy podatek od spadku i darowizny. Do I grupy należą małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, zięć, synowa i teściowie. II grupa to dalsi krewni, III grupa to pozostałe osoby. Każda grupa ma inną kwotę wolną i stawki. Najbliższa rodzina z I grupy po zgłoszeniu w terminie nie płaci nic.

Więcej: Podatek od spadku i SD-Z2

Hipoteka to zabezpieczenie kredytu wpisane do księgi wieczystej nieruchomości. Bank może sprzedać mieszkanie, jeśli kredyt nie jest spłacany, niezależnie od tego, kto jest właścicielem. Rozwód ani spadek nie usuwają hipoteki. Przy podziale majątku wartość mieszkania liczy się zwykle po odjęciu kredytu, ale taksa notarialna od pełnej wartości.

Więcej: Mieszkanie z kredytem po rozwodzie

Intercyza to umowa małżeńska zawierana u notariusza, która zmienia zasady majątku wspólnego. Najczęściej wprowadza rozdzielność, przy której każde z małżonków ma tylko swój majątek. Intercyza działa na przyszłość: tego, co kupiliście wcześniej w czasie wspólności, nadal nie da się bez podziału rozdzielić. Nie chroni przed dziedziczeniem długów po małżonku.

Więcej: Co wchodzi do majątku wspólnego

Majątek osobisty to to, co należy tylko do jednego z małżonków: rzeczy sprzed ślubu, spadki i darowizny, odszkodowania za uszkodzenie ciała, nagrody i rzeczy kupione za pieniądze z majątku osobistego. Nie dzieli się go po rozwodzie. Dochody z niego, na przykład czynsz z odziedziczonego mieszkania, są jednak wspólne.

Więcej: Co wchodzi do majątku wspólnego · Jak zabezpieczyć darowiznę przed podziałem

Majątek wspólny to wszystko, co małżonkowie kupili lub zarobili w czasie małżeństwa, także pensje obojga. Powstaje w dniu ślubu, bez żadnej umowy. Nie ma znaczenia, na kogo zapisano samochód albo konto. Po rozwodzie dzieli się go zwykle po połowie, a nierówne udziały sąd ustala tylko z ważnych powodów.

Więcej: Co wchodzi do majątku wspólnego

Nakłady to wydatki jednej osoby na rzecz, która należy do kogoś innego albo jest wspólna. Przykład: remont mieszkania żony ze wspólnej pensji albo nowy dach w domu po rodzicach opłacony przez jedno z rodzeństwa. Nakłady rozlicza się przy podziale majątku, dziale spadku i zniesieniu współwłasności. Po prawomocnym podziale nie da się ich już dochodzić.

Więcej: Jak wyjść ze współwłasności nieruchomości

Niegodność dziedziczenia to orzeczenie sądu, które odbiera spadkobiercy prawo do spadku i do zachowku. Sąd może je wydać, gdy spadkobierca popełnił ciężkie przestępstwo wobec zmarłego, ukrył albo podrobił testament lub uporczywie uchylał się od alimentów i opieki. Osoba niegodna jest traktowana tak, jakby nie żyła w dniu śmierci spadkodawcy.

Więcej: Zachowek: komu przysługuje

Odrzucenie spadku to oświadczenie, że nie chcesz dziedziczyć. Składasz je u notariusza albo w sądzie w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiesz się, że dziedziczysz. Nie dostajesz wtedy majątku ani długów. Twoja część przechodzi zwykle na Twoje dzieci, które też muszą zdecydować. Odrzucenia nie da się cofnąć.

Więcej: Odrzucenie spadku: termin, notariusz czy sąd · Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Otwarcie spadku to urzędowa nazwa dnia śmierci spadkodawcy. Od tego dnia liczy się wiele terminów i wartości: kto należy do rodziny, ile wart jest majątek do wykazu inwentarza, od kiedy biegnie 5 lat na zachowek od obdarowanego. Spadkobiercą może być tylko osoba, która tego dnia żyła albo była już poczęta i urodziła się żywa.

Więcej: Co zrobić po śmierci bliskiej osoby

Podział majątku wspólnego to rozdzielenie między byłych małżonków tego, co było wspólne. Możliwy po rozwodzie, separacji albo intercyzie. Przy zgodzie wystarczy umowa u notariusza, przy sporze decyduje sąd. Wniosek do sądu kosztuje 1000 zł, a przy zgodnym projekcie 300 zł. Sąd rozlicza też nakłady i spłacone kredyty.

Więcej: Ile kosztuje podział majątku

Przedawnienie to upływ czasu, po którym dłużnik może odmówić zapłaty. Zwykły termin to 6 lat, a przy ratach, czynszu i długach z działalności gospodarczej 3 lata, zawsze z końcem roku kalendarzowego. Zachowek przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu. Żądanie działu spadku i zniesienia współwłasności nie przedawnia się wcale.

Więcej: Przedawnienie zachowku: ile masz czasu

Przyjęcie spadku wprost to przyjęcie bez ograniczenia odpowiedzialności za długi zmarłego. Spłacasz je wtedy także z własnego majątku, nawet gdy przewyższają to, co odziedziczysz. Wymaga osobnego oświadczenia u notariusza albo w sądzie. Ma sens tylko wtedy, gdy znasz wszystkie długi zmarłego i wiesz, że są mniejsze niż majątek.

Więcej: Spadek z długami

Rejestr Spadkowy to ogólnopolska baza, do której sądy wpisują prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a notariusze akty poświadczenia dziedziczenia. Dzięki niemu nie da się dwa razy potwierdzić dziedziczenia po tej samej osobie. Wpis kosztuje 5 zł i płacisz go razem z wnioskiem do sądu albo u notariusza.

Więcej: Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie

Sąd spadku to sąd rejonowy, w którego okręgu zmarły ostatnio mieszkał. Liczy się miejsce, w którym naprawdę mieszkał, a nie adres zameldowania. Ten sąd stwierdza nabycie spadku, przyjmuje testamenty, prowadzi dział spadku i zmienia wcześniejsze postanowienia. Oświadczenie o odrzuceniu spadku możesz złożyć także w sądzie swojego miejsca zamieszkania.

Więcej: Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie

Scheda spadkowa to część spadku, która przypada jednemu spadkobiercy przy dziale. Przy dziedziczeniu bez testamentu dzieci, wnuki i małżonek wliczają do swojej schedy darowizny otrzymane od zmarłego za życia. Kto dostał wcześniej mieszkanie, dostaje odpowiednio mniej z reszty majątku. Zmarły mógł zwolnić obdarowanego z tego rozliczenia.

Więcej: Dział spadku krok po kroku

SD-Z2 to formularz, na którym najbliższa rodzina zgłasza spadek albo darowiznę do urzędu skarbowego, żeby nie płacić podatku. Masz na to 6 miesięcy: przy spadku od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu u notariusza, przy darowiźnie od jej otrzymania. Po terminie podatek liczy się jak dla I grupy, chyba że termin zostanie przywrócony.

Więcej: Podatek od spadku i SD-Z2 · Kalkulator SD-Z2

Spadkobierca to osoba, która dziedziczy po zmarłym, z ustawy albo z testamentu. Dostaje udział w całym spadku, czyli w majątku i długach, a nie konkretną rzecz. Może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Swoje prawa udowadnia postanowieniem sądu albo aktem poświadczenia dziedziczenia.

Więcej: Dziedziczenie ustawowe

Spadkodawca to osoba zmarła, po której dziedziczy się spadek. Jej dzień śmierci to otwarcie spadku. Od tego, kogo spadkodawca zostawił i czy spisał testament, zależy, kto dziedziczy i w jakich częściach. Spadkodawca mógł za życia zrobić darowizny, które potem dolicza się do zachowku i rozlicza przy dziale spadku.

Więcej: Spadek po rodzicach

Spis inwentarza to urzędowy wykaz majątku i długów zmarłego, który sporządza komornik na wniosek spadkobiercy, wierzyciela albo osoby uprawnionej do zachowku. Komornik sam szuka majątku w bazach i wycenia go. Wniosek do sądu kosztuje 100 zł, a opłata komornika 400 zł plus wydatki. Gdy istnieje spis i wykaz, liczy się spis.

Więcej: Spadek z długami

Stwierdzenie nabycia spadku to postanowienie sądu, które potwierdza, kto dziedziczy i w jakiej części. Bez niego, albo bez aktu od notariusza, nie udowodnisz w banku ani w urzędzie, że jesteś spadkobiercą. Wniosek kosztuje 100 zł i 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego. Nie ma terminu na jego złożenie.

Więcej: Stwierdzenie nabycia spadku w sądzie

Substrat zachowku to podstawa, od której liczy się zachowek. Składa się z czystej wartości spadku, czyli majątku po odjęciu długów, powiększonej o darowizny zmarłego i zapisy windykacyjne. Majątek wycenia się według cen z chwili liczenia zachowku. Nawet gdy w spadku nic nie zostało, darowizny mogą dać podstawę do zachowku.

Więcej: Ile wynosi zachowek · Kalkulator zachowku

Taksa notarialna to wynagrodzenie notariusza. Rozporządzenie podaje stawki maksymalne, więc notariusz może pobrać mniej. Przy umowach liczy się ją od wartości majątku, na przykład 3170 zł netto przy 600 000 zł. Za oświadczenie o odrzuceniu spadku najwyżej 50 zł, za akt poświadczenia dziedziczenia 50 zł. Do taksy dochodzi VAT i wypisy po 6 zł za stronę.

Więcej: Ile kosztuje podział majątku

Testament to dokument, w którym spadkodawca decyduje, kto po nim dziedziczy. Może być spisany odręcznie, z datą i podpisem, albo sporządzony u notariusza. Po śmierci trzeba złożyć go w sądzie spadku albo u notariusza, gdzie zostaje otwarty i ogłoszony. Od ogłoszenia liczy się 5 lat na zachowek dla pominiętych najbliższych.

Więcej: Zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku

Udział spadkowy to ułamek całego spadku, który przypada jednemu spadkobiercy, na przykład 1/3. Nie wskazuje konkretnej rzeczy. Do działu spadku wszyscy spadkobiercy są współwłaścicielami każdej rzeczy w takich ułamkach. Udział ustawowy, czyli ten bez testamentu, jest też podstawą do policzenia zachowku.

Więcej: Kalkulator dziedziczenia

Umowa dożywocia to przekazanie domu albo mieszkania w zamian za dożywotnie utrzymanie i opiekę. Zawiera się ją u notariusza. W odróżnieniu od darowizny nie jest przekazaniem za darmo, dlatego nieruchomości z dożywocia nie dolicza się do spadku przy liczeniu zachowku. To częsty powód, dla którego rodzice wybierają dożywocie zamiast darowizny.

Więcej: Darowizna w rodzinie: skutki

Współwłasność to sytuacja, w której ta sama rzecz, na przykład dom, należy do kilku osób w ułamkach. Każdy może sprzedać swój udział, ale sprzedaż całości wymaga zgody wszystkich. Współwłaściciele dzielą dochody i wydatki według udziałów. Każdy może żądać zniesienia współwłasności, a to żądanie się nie przedawnia.

Więcej: Jak wyjść ze współwłasności nieruchomości

Wydziedziczenie to pozbawienie w testamencie prawa do zachowku. Zmarły musi podać w testamencie przyczynę z ustawy: uporczywe postępowanie wbrew zasadom współżycia, przestępstwo wobec niego albo bliskich lub uporczywe niewypełnianie obowiązków rodzinnych. Samo pominięcie w testamencie nie jest wydziedziczeniem. Dzieci osoby wydziedziczonej zachowują prawo do zachowku.

Więcej: Wydziedziczenie: kiedy jest skuteczne · Zachowek: komu przysługuje

Wykaz inwentarza to lista majątku i długów zmarłego, którą spadkobierca sporządza sam na urzędowym formularzu. Składa się go bezpłatnie w sądzie albo u notariusza za najwyżej 200 zł plus VAT. Wyznacza granicę odpowiedzialności za długi przy dobrodziejstwie inwentarza. Celowe pominięcie majątku znosi tę ochronę.

Więcej: Spadek z długami

Zachowek to pieniądze, których najbliżsi zmarłego mogą żądać od spadkobiercy, gdy testament ich pominął albo dał im za mało. Należy się dzieciom, wnukom, małżonkowi i rodzicom. Wynosi połowę udziału, który przypadłby bez testamentu, a małoletnim dzieciom i osobom trwale niezdolnym do pracy dwie trzecie. Przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu.

Więcej: Zachowek: komu przysługuje · Ile wynosi zachowek · Kalkulator zachowku

Zapis windykacyjny to zapis w testamencie notarialnym, przez który wskazana osoba dostaje konkretną rzecz, na przykład mieszkanie, już w chwili śmierci spadkodawcy. Nie musi czekać na dział spadku. Zapisobierca odpowiada za długi spadkowe do wartości tego, co dostał. Wartość zapisu dolicza się do spadku przy liczeniu zachowku.

Więcej: Ile wynosi zachowek

Zapis zwykły to polecenie w testamencie, żeby spadkobierca przekazał wskazanej osobie określoną rzecz albo kwotę. Zapisobierca nie dostaje jej automatycznie, tylko może żądać wykonania zapisu od spadkobiercy. Zapis zwykły jest długiem spadkowym, ale nie zmniejsza podstawy do policzenia zachowku.

Więcej: Ile wynosi zachowek

Zniesienie współwłasności to wyjście ze wspólnej rzeczy, najczęściej nieruchomości. Są trzy sposoby: podział fizyczny, przyznanie rzeczy jednej osobie ze spłatą pozostałych albo sprzedaż i podział pieniędzy. Przy zgodzie wystarczy umowa u notariusza, bez zgody decyduje sąd. Wniosek kosztuje 1000 zł, a przy zgodnym projekcie 300 zł.

Więcej: Jak wyjść ze współwłasności nieruchomości

Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana u notariusza jeszcze za życia przyszłego spadkodawcy. Kto się zrzekł, nie dziedziczy z ustawy i nie ma prawa do zachowku, a zwykle obejmuje to także jego dzieci. To co innego niż odrzucenie spadku, które składa się dopiero po śmierci.

Więcej: Odrzucenie spadku

Zstępni to potomkowie: dzieci, wnuki i prawnuki. Wstępni to przodkowie: rodzice, dziadkowie i pradziadkowie. Oba słowa pojawiają się w przepisach o dziedziczeniu, zachowku i podatku. Zstępni dziedziczą w pierwszej kolejności i mają prawo do zachowku. Zstępni i wstępni należą do najbliższej rodziny zwolnionej z podatku od spadku po zgłoszeniu SD-Z2.

Więcej: Dziedziczenie ustawowe