Dziedziczenie ustawowe: kto dziedziczy bez testamentu i ile
Redakcja Prawo Do Majątku Opublikowano Zaktualizowano
Gdy zmarły nie zostawił testamentu, spadek dzieli się według ustawy. Najpierw dziedziczą dzieci i małżonek, a gdy dzieci nie ma, małżonek razem z rodzicami i rodzeństwem zmarłego. Dalej ustawa powołuje dziadków, pasierbów, a na końcu gminę. Poniżej znajdziesz pełną kolejność z udziałami, sytuacje, w których małżonek nie dziedziczy, i osoby, które z ustawy nie dostają nic. Udziały w swojej rodzinie policzysz w kalkulatorze dziedziczenia.
Najważniejsze w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Kiedy stosuje się dziedziczenie ustawowe? | Gdy nie ma testamentu albo nikt z powołanych w nim nie chce lub nie może dziedziczyć. Co do części spadku także wtedy, gdy testament jej nie obejmuje. |
| Kto dziedziczy w pierwszej kolejności? | Dzieci i małżonek, po równo. Małżonek dostaje jednak co najmniej 1/4 spadku (art. 931 § 1 KC). |
| Ile dostaje małżonek, gdy nie było dzieci? | Połowę spadku, gdy żyją rodzice albo rodzeństwo zmarłego. Cały spadek, gdy ich nie ma. |
| Kiedy małżonek nie dziedziczy? | Po rozwodzie, w orzeczonej separacji i wtedy, gdy sąd wyłączy go od dziedziczenia, bo zmarły chciał rozwodu z jego winy. |
| Co zmieniło się w 2023 roku? | Od 15 listopada 2023 r. po stronie dziadków dziedziczą tylko ich dzieci i wnuki, a nie dalsi potomkowie. |
Kiedy stosuje się dziedziczenie ustawowe?
Dziedziczenie ustawowe obejmuje cały spadek, gdy zmarły nie zostawił testamentu. Tak samo jest, gdy nikt z osób w testamencie nie chce lub nie może dziedziczyć. Obejmuje część spadku, gdy testament jej nie dotyczy albo jedna z kilku osób z testamentu odpadnie (art. 926 KC).
Sprawdzasz stan rodziny w dniu śmierci. Spadkobiercą może być tylko osoba, która wtedy żyła. Wyjątek to dziecko już poczęte, jeśli urodzi się żywe.
W jakiej kolejności dziedziczy się z ustawy?
Ustawa powołuje kolejną grupę dopiero wtedy, gdy w poprzedniej nie ma nikogo, kto może dziedziczyć.
| Kolejność | Kto dziedziczy | Podstawa |
|---|---|---|
| 1 | Dzieci i małżonek; w miejsce zmarłego dziecka jego dzieci i dalsi zstępni | art. 931 KC |
| 2 | Małżonek i rodzice; w miejsce zmarłego rodzica rodzeństwo, a w miejsce zmarłego rodzeństwa jego zstępni | art. 932 i 933 KC |
| 3 | Dziadkowie; w miejsce zmarłego dziadka jego dzieci, a w miejsce zmarłego dziecka jego dzieci | art. 934 KC |
| 4 | Pasierbowie, których żadne z rodziców nie dożyło otwarcia spadku | art. 934¹ KC |
| 5 | Gmina ostatniego miejsca zamieszkania, a gdy nie da się go ustalić albo był za granicą, Skarb Państwa | art. 935 KC |
Małżonek występuje w dwóch pierwszych grupach. Gdy zmarły nie zostawił dzieci, wnuków, rodziców, rodzeństwa ani jego dzieci, małżonek dziedziczy wszystko. Dziadkowie i pasierbowie nic wtedy nie dostają.
Ile dziedziczą dzieci i małżonek?
Dzieci i małżonek dziedziczą po równo, ale małżonek dostaje co najmniej 1/4 spadku (art. 931 § 1 KC). Ta zasada zaczyna działać przy czworgu i więcej dzieciach. Swój udział odczytasz z tabeli.
| Kogo zostawił zmarły | Udział małżonka | Udział każdego dziecka |
|---|---|---|
| Małżonka i 1 dziecko | 1/2 | 1/2 |
| Małżonka i 2 dzieci | 1/3 | 1/3 |
| Małżonka i 3 dzieci | 1/4 | 1/4 |
| Małżonka i 4 dzieci | 1/4 | 3/16 |
| Małżonka i 5 dzieci | 1/4 | 3/20 |
| Same dzieci | nie dotyczy | po równo |
Dzieci z różnych związków, dzieci pozamałżeńskie z ustalonym ojcostwem i dzieci adoptowane mają te same prawa. Gdy dziecko nie żyje, jego udział przechodzi po równo na jego dzieci. Gdy któreś z nich też nie żyje, dalej na jego dzieci.
Przykład. Zmarły zostawił żonę, syna i dwoje wnuków po córce, która zmarła wcześniej. Żona, syn i rodzina córki dostają po 1/3. Udział córki dzielą wnuki, po 1/6. Jak liczyć dom z majątku wspólnego i co dzieje się po śmierci drugiego rodzica, pokazuje wpis o spadku po rodzicach.
Kto dziedziczy, gdy zmarły nie miał dzieci?
Gdy nie ma dzieci ani wnuków, dziedziczą małżonek i rodzice. Jeśli jesteś małżonkiem zmarłego, dostajesz połowę spadku, gdy żyją jego rodzice, rodzeństwo albo dzieci rodzeństwa. Rodzeństwo dziedziczy tylko w miejsce rodzica, który nie żyje (art. 932 § 4 KC).
| Kogo zostawił zmarły | Małżonek | Rodzice | Rodzeństwo | Podstawa |
|---|---|---|---|---|
| Małżonka i oboje rodziców | 1/2 | po 1/4 | nic | art. 932 § 2, 933 § 1 KC |
| Małżonka, matkę i 2 rodzeństwa, ojciec nie żyje | 1/2 | matka 1/4 | po 1/8 | art. 932 § 4 KC |
| Małżonka i jednego rodzica, bez rodzeństwa | 1/2 | 1/2 | nie dotyczy | art. 932 § 6 KC |
| Oboje rodziców, bez małżonka | nie dotyczy | po 1/2 | nic | art. 932 § 3 KC |
| Matkę i 3 rodzeństwa, bez małżonka, ojciec nie żyje | nie dotyczy | matka 1/2 | po 1/6 | art. 932 § 3 i § 4 KC |
| Małżonka i 2 rodzeństwa, rodzice nie żyją | 1/2 | nie dotyczy | po 1/4 | art. 932 § 4, 933 § 1 KC |
| Samego małżonka | całość | nie dotyczy | nie dotyczy | art. 933 § 2 KC |
Gdy ojcostwo nie zostało ustalone, matka dziedzicząca z małżonkiem dostaje połowę spadku. Gdy brat albo siostra nie żyją, ich część przechodzi na ich dzieci. Rodzeństwo przyrodnie dziedziczy tak samo jak rodzone.
Kiedy dziedziczą dziadkowie, pasierbowie i gmina?
Dziadkowie dziedziczą dopiero wtedy, gdy nie ma dzieci i wnuków, małżonka, rodziców, rodzeństwa ani jego dzieci. Dzielą spadek po równo. Udział dziadka, który nie żyje, przechodzi na jego dzieci, czyli wujów i ciotki zmarłego. W miejsce zmarłej ciotki czy wuja wchodzą ich dzieci, czyli kuzyni. Gdy zmarły dziadek nie ma takich potomków, jego część dostają pozostali dziadkowie.
Od 15 listopada 2023 r. krąg dziedziczących po stronie dziadków kończy się na ich wnukach. Do spadków otwartych wcześniej stosuje się dawne przepisy (art. 11 ustawy z 28 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1615).
Gdy nie ma małżonka ani krewnych, którzy dziedziczą z ustawy, spadek dzielą po równo pasierbowie. Dotyczy to tylko pasierbów, których oboje rodzice nie żyją w dniu śmierci spadkodawcy. Na końcu spadek dostaje gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego albo Skarb Państwa. Gmina i Skarb Państwa nie mogą odrzucić spadku. Za długi odpowiadają tylko do wartości spadku.
Kiedy małżonek nie dziedziczy?
| Sytuacja | Czy małżonek dziedziczy z ustawy | Podstawa |
|---|---|---|
| Prawomocny rozwód przed śmiercią | nie, nie jest już małżonkiem | art. 931 § 1 KC |
| Orzeczona separacja | nie | art. 935¹ KC |
| Spadkodawca wystąpił o rozwód albo separację z winy małżonka, a żądanie było uzasadnione | dziedziczy, dopóki sąd go nie wyłączy na żądanie innego spadkobiercy | art. 940 KC |
| Separacja faktyczna, wyprowadzka, osobne mieszkania | tak | art. 931 i 933 KC |
| Małżonek odrzucił spadek albo zrzekł się dziedziczenia | nie | art. 1020 i 1048 KC |
Jeśli dziedziczysz razem z takim małżonkiem, możesz złożyć pozew o jego wyłączenie. Masz na to 6 miesięcy od dowiedzenia się o śmierci, ale nie więcej niż rok od śmierci.
Małżonek, który dziedziczy razem z innymi, może dodatkowo żądać wyposażenia domu, z którego korzystał. Dostaje je ponad swój udział. Nie dotyczy to sytuacji, gdy dziedziczy z dziećmi zmarłego, które z nim mieszkały. Nie dotyczy też małżonków, którzy za życia spadkodawcy przestali razem żyć.
Kto z ustawy nie dziedziczy?
- Partner bez ślubu, bez względu na staż związku. Może dostać majątek tylko z testamentu, zapisu albo darowizny.
- Były małżonek po prawomocnym rozwodzie i małżonek w orzeczonej separacji.
- Pasierb, poza wyjątkiem opisanym wyżej.
- Teściowie, szwagrowie i inni powinowaci. Ustawa powołuje krewnych zmarłego, a nie krewnych jego małżonka.
- Osoba, która zrzekła się dziedziczenia w umowie u notariusza. Zrzeczenie obejmuje zwykle także jej dzieci (art. 1049 KC).
- Rodzina biologiczna dziecka adoptowanego przy adopcji pełnej.
Dziadkowie, którzy nie dziedziczą, mają jedno szczególne prawo. Jeśli są w niedostatku i nie dostają utrzymania od rodziny, mogą żądać pomocy od spadkobiercy, który nie musi płacić im alimentów. Spadkobierca może się zwolnić, płacąc 1/4 wartości swojego udziału.
Co dalej po ustaleniu udziałów?
Udział to ułamek całego spadku, a nie konkretna rzecz. Do działu spadku spadkobiercy są współwłaścicielami w tych ułamkach. Gdy znasz już swój udział, uzyskaj stwierdzenie nabycia spadku w sądzie albo akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Potem możesz podzielić majątek. Kolejne kroki i koszty opisują wpisy dział spadku krok po kroku i co zrobić po śmierci bliskiej osoby.
Jeśli testament pominął najbliższych, udział ustawowy jest podstawą do policzenia zachowku. Ile wynosi w różnych rodzinach, pokazuje wpis ile wynosi zachowek.
- Ustal datę śmierci i to, czy był testament. Od daty zależą przepisy, a testament ma pierwszeństwo przed ustawą.
- Spisz rodzinę na dzień śmierci: kto żył, kto odrzucił spadek, kto zostawił dzieci.
- Policz udziały w kalkulatorze dziedziczenia.
- Opisz sprawę w formularzu, gdy rodzina nie może się porozumieć co do podziału. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw o dział spadku. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.
Najczęstsze pytania
Czy partner bez ślubu dziedziczy z ustawy?
Czy rodzeństwo dziedziczy, gdy żyją oboje rodzice zmarłego?
Ile czasu jest na żądanie wyłączenia małżonka od dziedziczenia?
Czy dziecko adoptowane dziedziczy tak samo jak biologiczne?
Czy dziecko poczęte przed śmiercią ojca dziedziczy?
Kto dziedziczy, gdy wszyscy z pierwszej grupy odrzucą spadek?
Czy spadkobierca może sprzedać swoją część domu przed działem spadku?
Według jakich przepisów dzieli się spadek po osobie, która zmarła dawno temu?
Podstawa prawna, źródła i zastrzeżenia · stan na
Art. 926 KC (Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795): dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje, gdy nie powołano spadkobiercy albo nikt z powołanych nie chce lub nie może dziedziczyć, a co do części, gdy testament jej nie obejmuje. Art. 931 KC: dzieci i małżonek dziedziczą w częściach równych, małżonek co najmniej jedną czwartą, a udział zmarłego dziecka przypada jego dzieciom. Art. 932 i 933 KC: bez zstępnych dziedziczą małżonek i rodzice; małżonek dostaje połowę, rodzic przy małżonku 1/4, udział zmarłego rodzica przechodzi na rodzeństwo i jego zstępnych.
Pokaż pozostałe przepisy i źródła (8) Zwiń przepisy i źródła
Art. 934, 934¹ i 935 KC: dalej dziedziczą dziadkowie, w miejsce zmarłego dziadka jego dzieci i wnuki, potem pasierbowie, których żadne z rodziców nie żyje, a na końcu gmina albo Skarb Państwa. Art. 935¹ i 940 KC: małżonek w separacji nie dziedziczy z ustawy, a sąd może go wyłączyć, gdy spadkodawca wystąpił o rozwód lub separację z jego winy i żądanie było uzasadnione. Art. 936 i 937 KC: przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym jak jego dziecko; przy przysposobieniu niepełnym nie dziedziczy po krewnych przysposabiającego. Art. 938 i 939 KC: dziadkowie w niedostatku mogą żądać od spadkobiercy środków utrzymania, a małżonek może żądać ponad swój udział przedmiotów urządzenia domowego. Art. 1020 i 1023 KC: kto odrzucił spadek, jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku; gmina i Skarb Państwa nie mogą odrzucić spadku i nabywają go z dobrodziejstwem inwentarza. Art. 43 § 1 KRO (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236): oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1615: art. 1 (nowe brzmienie art. 934) i art. 11 ust. 2 i 3 (stosowanie do spadków otwartych przed 15 listopada 2023 r. i po tej dacie). Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 926–940, 1020, 1023, 1035, 1036, 1048–1052.
Przykłady liczbowe są modelowe, a ich założenia opisano pod każdym przykładem. Wpis ma charakter informacyjny i opisuje zasady ogólne. Nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie, bo jej wynik zależy od dokumentów i okoliczności, które ocenia specjalista. Pojęcia wyjaśnia słownik.
