Przedawnienie zachowku: ile masz czasu i jak zatrzymać termin
Redakcja Prawo Do Majątku Opublikowano Zaktualizowano
Na zachowek masz 5 lat. Gdy był testament, liczysz je od dnia jego ogłoszenia w sądzie albo u notariusza. Gdy żądasz zachowku od obdarowanego, liczysz je od dnia śmierci spadkodawcy. Od 2018 r. termin kończy się z końcem roku kalendarzowego. Rozmowy w rodzinie i wezwania do zapłaty nie zatrzymują zegara. Zatrzymuje go pozew, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku albo uznanie długu. Poniżej znajdziesz, jak policzyć datę, co przerywa termin i co zrobić, gdy już minął. Komu zachowek przysługuje i ile wynosi, opisuje wpis o zachowku.
Najważniejsze w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Ile masz czasu? | 5 lat. Przy testamencie od dnia jego ogłoszenia, a wobec obdarowanego od dnia śmierci spadkodawcy. |
| Kiedy dokładnie mija termin? | Z końcem roku kalendarzowego, w którym upływa 5 lat. Bezpieczniej jednak zdążyć przed samą rocznicą. |
| Co zatrzymuje termin? | Pozew o zachowek, Twój wniosek o stwierdzenie nabycia spadku i uznanie długu przez osobę, która ma zapłacić. Po przerwaniu 5 lat biegnie od nowa. |
| Co nie zatrzymuje terminu? | Wezwanie do zapłaty, rozmowy w rodzinie i obietnice bez pisma. Próba ugodowa i mediacja tylko wstrzymują termin na czas ich trwania. |
| Co, gdy termin minął? | Roszczenie nie znika, ale druga strona może odmówić zapłaty. Sąd oddali pozew tylko wtedy, gdy ona podniesie zarzut przedawnienia. |
Ile masz czasu na zachowek?
Pięć lat. Różnica polega na tym, od kiedy je liczysz. Zależy to od tego, od kogo żądasz pieniędzy.
| Od kogo żądasz zachowku | Termin | Od kiedy liczony | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Od spadkobiercy z testamentu | 5 lat | od ogłoszenia testamentu | art. 1007 § 1 KC |
| Od obdarowanego | 5 lat | od śmierci spadkodawcy | art. 1007 § 2 KC |
| Od osoby z zapisem windykacyjnym | 5 lat | od śmierci spadkodawcy | art. 1007 § 2 KC |
| Od spadkobiercy ustawowego, gdy testamentu nie było | 5 lat | od śmierci spadkodawcy | wyrok SN I CSK 753/13 |
Bez testamentu zachowek wchodzi w grę wtedy, gdy zmarły rozdał majątek za życia. Darowizny dolicza się do spadku, a obdarowany brat czy siostra może być zobowiązany do dopłaty. Zasady opisuje wpis o darowiźnie w rodzinie. Kwotę policzysz w kalkulatorze zachowku.
Do 22 października 2011 r. termin wynosił 3 lata. Stare poradniki wciąż to powtarzają. Dziś to 5 lat w każdym z powyższych przypadków.
Przykład: matka zmarła 3 lutego 2021 r. W 2015 r. dała bratu mieszkanie, a w testamencie zapisała wszystko siostrze. Testament ogłoszono u notariusza 20 maja 2022 r. Pominięta córka ma dwa różne terminy.
| Roszczenie | Początek terminu | Pięć lat mija | Koniec terminu |
|---|---|---|---|
| Zachowek od siostry, czyli spadkobierczyni z testamentu | 20 maja 2022 r. (ogłoszenie testamentu) | 20 maja 2027 r. | 31 grudnia 2027 r. |
| Dopłata od brata, czyli obdarowanego | 3 lutego 2021 r. (śmierć matki) | 3 lutego 2026 r. | 31 grudnia 2026 r. |
Od kiedy liczyć termin, gdy był testament?
Od dnia ogłoszenia testamentu, a nie od dnia śmierci. Testament otwiera i ogłasza sąd spadku albo notariusz. Z tej czynności powstaje protokół z datą. Notariusz robi to przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia, a sąd zwykle na początku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku.
Sąd i notariusz zawiadamiają o ogłoszeniu osoby wymienione w testamencie, i to tylko w miarę możności. Osoba pominięta w testamencie może nie dostać żadnego pisma. Jej termin i tak biegnie. Sąd Najwyższy w pojedynczych sprawach łagodził tę zasadę, gdy uprawniony nie mógł wiedzieć o testamencie (wyrok II CSK 178/10). To wyjątek, nie reguła.
Koniec roku kalendarzowego: jak policzyć datę?
Od 9 lipca 2018 r. termin przedawnienia kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego, w którym upływa 5 lat. Dotyczy to zachowku, bo zasada obejmuje terminy nie krótsze niż dwa lata. Testament ogłoszony 20 maja 2022 r. daje więc czas do 31 grudnia 2027 r., a nie do 20 maja 2027 r.
Co przerywa bieg terminu, a co nie?
Przerwanie oznacza, że pięć lat liczysz od nowa. Zawieszenie oznacza tylko pauzę: po jej końcu termin biegnie dalej. Wezwanie do zapłaty nie robi ani jednego, ani drugiego.
| Czynność | Skutek dla terminu | Uwagi |
|---|---|---|
| Pozew o zachowek | przerywa; nowy termin biegnie dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy | pozew cofnięty albo zwrócony przez sąd nie liczy się wcale |
| Twój wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z ustawy | przerywa termin wobec spadkobiercy ustawowego (uchwała SN III CZP 53/13) | nowy termin biegnie od prawomocnego postanowienia |
| Zarzut nieważności testamentu zgłoszony przez Ciebie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku | przerywa (wyrok SN III CK 127/03) | dotyczy osoby, która podważa testament, żeby dziedziczyć z ustawy |
| Uznanie długu przez osobę zobowiązaną, na przykład pismo z propozycją rat albo częściowa zapłata | przerywa (art. 123 § 1 pkt 2 KC) | musi być jednoznaczne; słowa bez pisma trudno udowodnić |
| Zawezwanie do próby ugodowej | zawiesza na czas postępowania pojednawczego | od 30 czerwca 2022 r.; wcześniej przerywało |
| Mediacja | zawiesza na czas mediacji | liczy się umowa o mediację albo wniosek do mediatora |
| Wezwanie do zapłaty, rozmowy, wiadomości z żądaniem | nic | wezwanie potrzebujesz do odsetek, nie do terminu |
Najczęstszy błąd wygląda tak: uprawniony wysyła wezwanie, czeka na odpowiedź, potem na kolejną rozmowę. Mija pięć lat. Z punktu widzenia przedawnienia nic się przez ten czas nie wydarzyło.
Co się dzieje, gdy termin minął?
Roszczenie nie znika. Zmienia się tylko to, że osoba zobowiązana może odmówić zapłaty. Robi to przez zarzut przedawnienia w odpowiedzi na pozew albo na rozprawie. Sąd sam z siebie tego nie sprawdza. Jeśli druga strona zarzutu nie podniesie, sąd zasądzi zachowek mimo upływu terminu.
Wyjątkowo sąd może pominąć zarzut przedawnienia jako nadużycie prawa. Zdarza się to, gdy zobowiązany celowo zwlekał albo obiecywał zapłatę, żeby przeczekać termin. Na taki wyjątek nie da się jednak liczyć z góry.
Zachowek zapłacony dobrowolnie po terminie zostaje u uprawnionego. Zwrotu nie da się żądać.
Jeśli to Ty masz zapłacić zachowek
Sprawdź datę ogłoszenia testamentu i datę pozwu. Jeśli pięć lat minęło, napisz w odpowiedzi na pozew wprost, że podnosisz zarzut przedawnienia, i dołącz protokół ogłoszenia. Nie opieraj całej obrony na tym jednym zarzucie. Opisz także wycenę majątku, darowizny i własny zachowek, jeśli Ci przysługuje. Co jeszcze możesz zrobić, opisuje wpis o zachowku w części o żądaniu zachowku od Ciebie.
Ile kosztuje zatrzymanie terminu?
| Krok | Opłata sądowa | Podstawa |
|---|---|---|
| Pozew o zachowek | 5% żądanej kwoty, gdy żądasz ponad 20 000 zł; niżej opłata stała od 30 zł do 1000 zł | art. 13 ustawy o kosztach sądowych |
| Zawezwanie do próby ugodowej | piąta część opłaty od pozwu | art. 23a ustawy o kosztach sądowych |
| Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku | 100 zł i 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego | art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych |
Przy zachowku 80 000 zł opłata od pozwu wynosi 4000 zł. Osoba, której na to nie stać, może prosić o zwolnienie od kosztów. Sam wniosek o zwolnienie nie przerywa terminu, przerywa go dopiero pozew. Jak policzyć kwotę do pozwu, opisuje wpis ile wynosi zachowek.
Od czego zacząć?
- Ustal daty. Datę śmierci masz w akcie zgonu. Datę ogłoszenia testamentu znajdziesz w protokole u notariusza albo w aktach sądu spadku.
- Policz, ile się należy, w kalkulatorze zachowku. Od kwoty zależy opłata od pozwu.
- Wyślij wezwanie do zapłaty listem poleconym. Od niego liczysz odsetki. Nie czekaj jednak na odpowiedź z pozwem, gdy termin jest blisko.
- Przerwij termin przed jego upływem. Pozwem o zachowek albo, gdy testamentu nie było, wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku.
- Opisz sprawę w formularzu, gdy do końca terminu zostało mniej niż rok albo gdy nie wiesz, od kogo żądać. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw o zachowek. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.
Najczęstsze pytania
Ojciec zmarł w 2015 r., a testament ogłoszono dopiero w tym roku. Czy zachowek się przedawnił?
Nikt mnie nie zawiadomił o ogłoszeniu testamentu. Czy termin i tak biegnie?
Czy wezwanie do zapłaty przerywa termin?
Brat obiecał zapłacić, jak sprzeda mieszkanie. Czy to uznanie długu?
Czy zawezwanie do próby ugodowej nadal zatrzymuje termin?
Termin minął. Czy można jeszcze coś zrobić?
Zachowek został zapłacony po terminie. Czy można żądać zwrotu?
Dostaję pozew o zachowek po terminie. Co zrobić?
Podstawa prawna, źródła i zastrzeżenia · stan na
Art. 1007 § 1 KC (Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795): roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercy przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Art. 1007 § 2 KC: roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny albo zapisu windykacyjnego przedawnia się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Art. 118 KC: koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata.
Pokaż pozostałe przepisy i źródła (15) Zwiń przepisy i źródła
Art. 123 § 1 i 124 KC: bieg przedawnienia przerywa czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia oraz uznanie roszczenia przez zobowiązanego; po przerwaniu termin biegnie od nowa, a przy czynności przed sądem dopiero po zakończeniu postępowania. Art. 121 pkt 5 i 6 KC: na czas mediacji i postępowania pojednawczego po zawezwaniu do próby ugodowej bieg przedawnienia jest zawieszony. Art. 117 § 2 i 411 pkt 3 KC: po upływie terminu zobowiązany może uchylić się od zapłaty, chyba że zrzeka się zarzutu przedawnienia; zachowku zapłaconego dobrowolnie po przedawnieniu nie można odzyskać. Art. 649–652 KPC (Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468): testament otwiera i ogłasza sąd spadku albo notariusz, sporządza z tego protokół z datą i zawiadamia w miarę możności osoby wymienione w testamencie. Art. 13, 23a i 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228): od pozwu o zachowek powyżej 20 000 zł pobiera się 5% żądanej kwoty, od zawezwania do próby ugodowej piątą część tej opłaty, a od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku 100 zł. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 5, 117, 118, 121, 123, 124, 411, 991, 1000, 1007. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468: art. 184–186 (zawezwanie do próby ugodowej), 649–652 (otwarcie i ogłoszenie testamentu), 669–677 (stwierdzenie nabycia spadku). Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 13, 23a, 49 ust. 1 pkt 1. Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2011 nr 85 poz. 458: wydłużenie terminu z art. 1007 KC z trzech do pięciu lat od 23 października 2011 r. i przepis przejściowy dla roszczeń wtedy nieprzedawnionych. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2018 poz. 1104: koniec terminu przedawnienia z ostatnim dniem roku kalendarzowego od 9 lipca 2018 r. (art. 118 KC) i przepisy przejściowe. Ustawa z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2021 poz. 2459: od 30 czerwca 2022 r. mediacja i zawezwanie do próby ugodowej zawieszają bieg przedawnienia zamiast go przerywać (art. 121 pkt 5 i 6 KC). Uchwała Sądu Najwyższego z 10 października 2013 r., III CZP 53/13: złożenie przez uprawnionego do zachowku wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia o zachowek od spadkobiercy ustawowego. Wyrok Sądu Najwyższego z 11 lutego 2015 r., I CSK 753/13: do zachowku między spadkobiercami ustawowymi stosuje się przez analogię art. 1007 § 2 KC, czyli pięć lat od otwarcia spadku; wniosek o stwierdzenie nabycia spadku przerwał bieg terminu. Wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2004 r., III CK 127/03: początek terminu wyznacza ogłoszenie testamentu, a nie ogólna reguła wymagalności; zarzut nieważności testamentu zgłoszony przez uprawnionego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przerywa bieg przedawnienia zachowku. Wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2010 r., II CSK 178/10: początek biegu terminu z art. 1007 § 1 KC należy odczytywać zgodnie z celem zachowku i ustalać dla każdej sprawy osobno, gdy uprawniony nie mógł wiedzieć o testamencie; zarzut przedawnienia może upaść przez nadużycie prawa (art. 5 KC).
Przykłady liczbowe są modelowe, a ich założenia opisano pod każdym przykładem. Wpis ma charakter informacyjny i opisuje zasady ogólne. Nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie, bo jej wynik zależy od dokumentów i okoliczności, które ocenia specjalista. Pojęcia wyjaśnia słownik.
