Darowizna w rodzinie: skutki przy rozwodzie, spadku i zachowku

Darowizna w rodzinie nie zamyka sprawy. Ta sama umowa wraca przy rozwodzie obdarowanego, przy dziale spadku po darczyńcy i przy liczeniu zachowku, a w każdej z tych spraw działa inaczej. Z tego wpisu dowiesz się, jakie skutki ma darowizna w każdej sytuacji, jak ją zgłosić do urzędu skarbowego i kiedy da się ją odwołać. Sprawy o rozliczenie i odwołanie darowizny opisuje strona o podziale darowizny.

Jaką formę musi mieć darowizna?

Darowizna to umowa, w której darczyńca za darmo przekazuje coś ze swojego majątku. Darczyńca powinien złożyć oświadczenie u notariusza. Umowa bez notariusza staje się ważna, gdy darczyńca przekaże to, co obiecał, na przykład pieniądze. Darowizna mieszkania czy domu zawsze wymaga aktu notarialnego.

Darczyńca może nałożyć na obdarowanego polecenie, czyli obowiązek coś zrobić albo czegoś nie robić. Przykład: opiekować się grobem rodziców. Po wykonaniu darowizny darczyńca może żądać wypełnienia polecenia, chyba że służy ono tylko obdarowanemu.

Skutek 1: rozwód obdarowanego

Darowizna dla jednego z małżonków należy do jego majątku osobistego, chyba że darczyńca postanowił inaczej (art. 33 pkt 2 KRO). Jeśli rodzice podarowali Ci mieszkanie, zwykle nie podlega ono podziałowi przy Twoim rozwodzie.

Rozstrzyga treść umowy. Inaczej jest, gdy obdarowani są oboje małżonkowie albo darczyńca postanowił, że darowizna wejdzie do majątku wspólnego. Późniejsze zapewnienia rodziców, że chodziło o dziecko, nie zmieniają aktu notarialnego.

Drugi wyjątek to nakłady. Remont podarowanego mieszkania ze wspólnych pieniędzy rozlicza się przy podziale majątku po rozwodzie. Jak udokumentować darowiznę i co z pieniędzmi wydanymi na wspólne mieszkanie, opisuje wpis o darowiźnie od rodziców a podziale majątku.

Przykład. Rodzice podarowali córce mieszkanie warte 400 000 zł. W czasie małżeństwa córka i jej mąż wyremontowali je za 80 000 zł z pensji, czyli z majątku wspólnego.

Założenia: równe udziały, nakład liczony w kwocie wydatków, brak innych rozliczeń. Sposób wyceny nakładu bywa sporny. Zasady opisuje szerzej tekst o tym, co wchodzi do majątku wspólnego.

Skutek 2: dział spadku po darczyńcy

Przy dziedziczeniu bez testamentu dzieci, wnuki i małżonek rozliczają darowizny od zmarłego. Darowiznę wlicza się do ich części spadku, czyli schedy (art. 1039 KC). Wyjątek: darczyńca zwolnił obdarowanego z rozliczenia. Drobnych, zwyczajowych prezentów się nie wlicza.

Jeśli rodzic dał Ci darowiznę, przy dziale spadku po nim dostaniesz odpowiednio mniej. Darowiznę wycenia się w stanie z dnia jej przekazania i według cen z dnia działu. Jeśli darowizna jest większa niż część spadku obdarowanego, nie oddaje on nadwyżki. Przykład z liczbami zawiera tekst o dziale spadku krok po kroku.

To rozliczenie dotyczy dziedziczenia z ustawy. Jeśli darczyńca nie chce, żeby darowizna zmniejszała część obdarowanego, powinien zapisać zwolnienie w umowie albo w testamencie.

Skutek 3: zachowek

Przy liczeniu zachowku darowizny zmarłego dolicza się do spadku. Rozdanie majątku za życia nie odbiera więc zachowku osobom pominiętym w testamencie.

Obdarowany może płacić zachowek, gdy nie da się go uzyskać od spadkobiercy. Płaci jednak tylko do wysokości swojej korzyści z darowizny (art. 1000 KC). Pełne zasady opisuje tekst o tym, komu przysługuje zachowek.

Kiedy można odwołać darowiznę?

Odwołanie darowizny nie służy do zmiany zdania. Prawo przewiduje trzy sytuacje.

Odwołanie z powodu niewdzięczności ma ograniczenia. Nie jest możliwe, jeśli darczyńca przebaczył. Wygasa po roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności. Odwołanie składa się obdarowanemu na piśmie.

Darowizny nie da się odwołać, gdy była zwykłym obowiązkiem moralnym, na przykład pomocą dla potrzebującego członka rodziny.

Czy darowiznę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?

Najbliższa rodzina nie płaci podatku od darowizny. Warunek: zgłoszenie w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Najbliższa rodzina to małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha. Termin liczysz od dnia, w którym dostajesz darowiznę.

Zgłoszenia nie składasz w dwóch przypadkach:

• gdy umowę podpisano u notariusza,
• gdy darowizny od tej samej osoby z tego roku i 5 poprzednich nie przekraczają 36 120 zł.

Darowiznę pieniędzy powyżej tej kwoty trzeba też udokumentować przelewem na konto obdarowanego albo przekazem pocztowym. Po terminie zwolnienie przepada, a podatek liczy się jak dla I grupy. Terminy i stawki opisuje wpis o podatku od spadku i SD-Z2.

Od czego zacząć?

1. Odszukaj umowę darowizny. Sprawdź, kto jest obdarowanym i czy umowa zawiera zastrzeżenia, polecenia albo zwolnienie z rozliczenia w spadku.
2. Sprawdź, czy darowiznę zgłoszono do urzędu skarbowego, jeśli zawarto ją bez notariusza.
3. Zbierz dowody nakładów na podarowaną rzecz: faktury za remont, przelewy, umowy z wykonawcami.
4. Ustal, w jakiej sprawie darowizna wraca: rozwód, dział spadku, zachowek czy konflikt z obdarowanym.
5. Sprawdź terminy: rok na odwołanie z powodu niewdzięczności, 5 lat na zachowek.
6. Jeśli darowizną jest udział w nieruchomości, przeczytaj tekst o zniesieniu współwłasności.
7. Opisz sprawę w formularzu: kto, komu, co i kiedy przekazał oraz w jakiej sytuacji sprawa wraca. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw majątkowych. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.