Baza wiedzy

Ile wynosi zachowek? Tabele i przykłady wyliczeń

Redakcja Prawo Do Majątku Opublikowano 17 października 2026 Zaktualizowano 21 października 2026

Banknoty złotowe rozłożone na kalkulatorze obok kalendarza, wyliczanie, ile wynosi zachowek

Zachowek wynosi połowę udziału, który przypadłby Ci w spadku bez testamentu. Małoletnie dziecko i osoba trwale niezdolna do pracy dostają dwie trzecie tego udziału. Ułamek zależy od tego, kogo zostawił zmarły. Kwota zależy od wartości spadku po odjęciu długów i doliczeniu darowizn. Poniżej znajdziesz gotowe ułamki dla typowych rodzin, przykłady wyliczeń i listę rzeczy, które zachowek zmniejszają. Kto ma prawo do zachowku i kiedy roszczenie się przedawnia, opisuje wpis zachowek: komu przysługuje.

Najważniejsze w skrócie

Pytanie	Odpowiedź
Ile wynosi zachowek?	Połowę udziału, który przypadłby Ci bez testamentu. Dwie trzecie, gdy chodzi o małoletnie dziecko lub wnuka zmarłego albo osobę trwale niezdolną do pracy (art. 991 § 1 KC).
Od jakiej kwoty się go liczy?	Od wartości spadku po odjęciu długów, powiększonej o darowizny, które zmarły zrobił za życia.
Ile dostaje dziecko przy żyjącym małżonku i dwójce dzieci?	Jedną szóstą podstawy. Małoletnie dziecko dostaje dwie dziewiąte.
Co zmniejsza zachowek?	Wszystko, co uprawniony już dostał od zmarłego: darowizny, zapisy i udział z testamentu. U dziecka także ponadprzeciętne koszty wychowania i wykształcenia.
Czy rodzeństwo wpływa na wynik?	Samo zachowku nie dostaje. Gdy zmarły nie miał dzieci, rodzeństwo zmniejsza jednak udział, a więc i zachowek, jego rodzica.

Jak obliczyć, ile wynosi zachowek?

Zachowek liczysz według jednego wzoru:

zachowek = podstawa × udział ustawowy × 1/2 (albo 2/3) − to, co uprawniony już dostał od zmarłego

Kolejność kroków opisał Sąd Najwyższy w wyroku z 13 czerwca 2013 r. (V CSK 385/12):

Ustal udział, który przypadłby Ci bez testamentu.
Pomnóż go przez 1/2 albo 2/3.
Ustal podstawę: wartość spadku po odjęciu długów plus darowizny.
Pomnóż podstawę przez wynik z kroku 2.
Odejmij to, co zmarły już Ci przekazał.

Element	Co oznacza	Podstawa
Udział ustawowy	Część spadku, która przypadłaby uprawnionemu bez testamentu	art. 931–933 i 992 KC
Ułamek 1/2 albo 2/3	Dwie trzecie dla małoletniego zstępnego i osoby trwale niezdolnej do pracy, w pozostałych przypadkach połowa	art. 991 § 1 KC
Podstawa	Majątek zmarłego minus długi, plus darowizny i zapisy windykacyjne	art. 993–995 KC
Odliczenia	Darowizny, zapisy i udział z testamentu otrzymane przez uprawnionego	art. 991 § 2, 996 i 997 KC

Wszystkie elementy policzysz w kalkulatorze zachowku. Kalkulator pokazuje każdy krok.

Ile wynosi zachowek w typowych rodzinach?

Tabela podaje gotowe ułamki. Ostatnia kolumna pokazuje kwotę przy podstawie 480 000 zł, bez darowizn dla osoby uprawnionej. Swoją kwotę policzysz, mnożąc ułamek z kolumny „Zachowek” przez własną podstawę.

Kogo zostawił zmarły	Kto żąda zachowku	Udział ustawowy	Zachowek (1/2)	Zachowek (2/3)	Kwota przy 480 000 zł
Jedno dziecko, bez małżonka	dziecko	1	1/2	2/3	240 000 zł
Dwoje dzieci, bez małżonka	każde dziecko	1/2	1/4	1/3	120 000 zł
Troje dzieci, bez małżonka	każde dziecko	1/3	1/6	2/9	80 000 zł
Małżonka i jedno dziecko	dziecko albo małżonek	1/2	1/4	1/3	120 000 zł
Małżonka i dwoje dzieci	każde z nich	1/3	1/6	2/9	80 000 zł
Małżonka i troje dzieci	każde z nich	1/4	1/8	1/6	60 000 zł
Małżonka i czworo dzieci	każde dziecko	3/16	3/32	1/8	45 000 zł
Małżonka i czworo dzieci	małżonek	1/4	1/8	1/6	60 000 zł
Małżonka i oboje rodziców, bez dzieci	małżonek	1/2	1/4	1/3	120 000 zł
Małżonka i oboje rodziców, bez dzieci	każdy z rodziców	1/4	1/8	1/6	60 000 zł
Oboje rodziców, bez dzieci i małżonka	każdy z rodziców	1/2	1/4	1/3	120 000 zł

Kwoty w ostatniej kolumnie dotyczą wariantu z połową udziału. Przy czworgu dzieciach małżonek dostaje co najmniej 1/4 spadku. Dzieci dzielą resztę po równo, czyli po 3/16.

Ile wynosi zachowek po rodzicach dla dziecka?

Zachowek po ojcu i po matce to dwa osobne roszczenia. Każde liczy się od innego spadku i ma własny termin. Najczęściej zdarzają się dwie sytuacje.

Ojciec zapisał wszystko żonie. Dwoje dorosłych dzieci nic nie dostaje. Bez testamentu żona i dzieci dziedziczyłyby po 1/3. Zachowek każdego dziecka to więc 1/6 podstawy. Przy podstawie 480 000 zł daje to 80 000 zł dla każdego. Matka też ma prawo do zachowku, więc płaci tylko z tego, co przekracza jej własny zachowek. Przy takim testamencie nie ma to zwykle znaczenia, bo matka dostaje cały spadek.

Owdowiała matka zapisała dom jednemu z trojga dzieci. Dom jest wart 600 000 zł, innego majątku ani długów nie ma. Bez testamentu każde dziecko dziedziczyłoby 1/3. Zachowek każdego z dwojga pominiętych to 1/6, czyli 100 000 zł. Razem mogą żądać 200 000 zł od osoby, która dostała dom. Jeśli dzieci zostaną potem współwłaścicielami domu, przyda się wpis o dziale spadku krok po kroku.

Jeśli dziecko zmarłego nie żyje, jego udział przechodzi po równo na jego dzieci. Dwoje wnuków po zmarłym synu dzieli więc udział syna. Każdy wnuk ma zachowek liczony od swojej połowy tego udziału.

Ile wynosi zachowek dla żony lub męża?

Zachowek małżonka zależy od tego, czy zmarły miał dzieci.

Kogo zostawił zmarły oprócz małżonka	Udział ustawowy małżonka	Zachowek małżonka (1/2)	Podstawa
Jedno dziecko	1/2	1/4	art. 931 § 1 KC
Dwoje dzieci	1/3	1/6	art. 931 § 1 KC
Troje albo więcej dzieci	1/4	1/8	art. 931 § 1 KC
Bez dzieci, żyją rodzice, rodzeństwo lub jego dzieci	1/2	1/4	art. 933 § 1 KC
Bez dzieci, rodziców, rodzeństwa i jego dzieci	1	1/2	art. 933 § 2 KC

Zachowek małżonka liczy się tylko od spadku. Najpierw z majątku wspólnego wydziela się połowę, która i tak należy do żyjącego małżonka. Do spadku wchodzi tylko połowa zmarłego. Co należy do majątku wspólnego, opisuje wpis co wchodzi do majątku wspólnego.

Dwie trzecie udziału małżonek dostaje tylko wtedy, gdy jest trwale niezdolny do pracy. Zasada o małoletności dotyczy wyłącznie dzieci i wnuków.

Ile wynosi zachowek dla rodziców zmarłego?

Rodzice mają prawo do zachowku tylko wtedy, gdy zmarły nie zostawił dzieci ani wnuków. Dopiero wtedy dziedziczą z ustawy. Ich udział zależy od tego, czy żyje małżonek zmarłego i czy zmarły miał rodzeństwo.

Sytuacja	Udział ustawowy rodzica	Zachowek rodzica (1/2)	Podstawa
Żyje małżonek i oboje rodziców	1/4	1/8	art. 932 § 2 KC
Nie ma małżonka, żyją oboje rodzice	1/2	1/4	art. 932 § 3 KC
Żyje małżonek i jeden rodzic, zmarły miał rodzeństwo	1/4	1/8	art. 932 § 2 i § 4 KC
Żyje małżonek i jeden rodzic, zmarły nie miał rodzeństwa ani jego zstępnych	1/2	1/4	art. 932 § 6 KC
Żyje małżonek, ojcostwo nie zostało ustalone	matka 1/2	1/4	art. 932 § 2 KC

Rodzeństwo samo zachowku nie dostaje, ale wpływa na jego wysokość. Gdy jedno z rodziców nie żyje, jego udział przechodzi na rodzeństwo zmarłego, a nie na drugiego rodzica (art. 932 § 4 KC). Udział żyjącego rodzica, a więc i jego zachowek, jest wtedy mniejszy.

Kiedy zachowek wynosi dwie trzecie?

Zachowek rośnie z połowy do dwóch trzecich udziału w dwóch sytuacjach (art. 991 § 1 KC):

uprawniony jest małoletnim dzieckiem albo wnukiem zmarłego,
uprawniony jest trwale niezdolny do pracy, bez względu na to, czy to dziecko, małżonek, czy rodzic.

Zachowek rośnie wtedy o jedną trzecią. Dziecko, które przy żyjącym małżonku i dwójce dzieci dostałoby 1/6 podstawy, jako małoletnie dostaje 2/9. Przy podstawie 480 000 zł to 106 667 zł zamiast 80 000 zł.

Od jakiej kwoty liczy się zachowek?

Zachowek liczy się od podstawy. Sądy nazywają ją substratem zachowku. Składa się z dwóch części.

Czysta wartość spadku. To majątek zmarłego minus jego długi. Długiem spadkowym są też koszty pogrzebu w zwyczajowo przyjętej wysokości. Podstawy nie zmniejszają zapisy zwykłe i polecenia z testamentu ani same zachowki. Majątek wycenia się według stanu z dnia śmierci i cen z chwili orzekania o zachowku.

Darowizny i zapisy windykacyjne. Do czystej wartości spadku dolicza się darowizny zmarłego, bez względu na to, kto je dostał. Tak samo dolicza się zapisy windykacyjne, czyli konkretne rzeczy przekazane konkretnym osobom w testamencie notarialnym. Wyjątki, na przykład drobne prezenty, zestawia wpis o zachowku i darowiznach. Darowiznę wycenia się według stanu z dnia jej przekazania i cen z chwili ustalania zachowku. Szerzej o skutkach takiego przekazania pisze tekst o darowiźnie w rodzinie.

Przykład podstawy. Zmarły zostawił mieszkanie warte 650 000 zł i 50 000 zł na koncie. Miał 90 000 zł kredytu, a pogrzeb kosztował 10 000 zł. Czysta wartość spadku to 700 000 zł minus 100 000 zł, czyli 600 000 zł. Trzy lata przed śmiercią podarował synowi samochód wart dziś 120 000 zł. Podstawa zachowku wynosi więc 720 000 zł.

Gdy w spadku nic nie zostało. Jeśli zmarły rozdał majątek za życia, podstawę wyznacza sama wartość darowizn. Spadkobierca, który nic nie dostał, nie ma z czego zapłacić. Roszczenie kierujesz wtedy do obdarowanego (art. 1000 KC). Odpowiada on do wysokości swojego wzbogacenia. Może też zwolnić się z długu, oddając przedmiot darowizny.

Co zmniejsza należny zachowek?

Od zachowku odejmuje się to, co uprawniony już dostał od zmarłego. Zachowek ma wyrównać pominięcie, a nie dać drugi raz tego samego.

Co otrzymał uprawniony	Skutek	Podstawa
Darowiznę od zmarłego	Doliczana do podstawy i odliczana od zachowku	art. 993 § 1 i 996 § 1 KC
Zapis windykacyjny	Doliczany do podstawy i odliczany od zachowku	art. 993 § 1 i 996 § 1 KC
Udział w spadku albo zapis z testamentu	Odliczany od zachowku, różnicę dopłaca spadkobierca	art. 991 § 2 KC
Wnuk: darowiznę dla swojego rodzica	Odliczana od zachowku wnuka	art. 996 § 1 zd. 2 KC
Zstępny: koszty wychowania i wykształcenia ponad przeciętną miarę	Odliczane od zachowku	art. 997 § 1 KC

Przykład: zachowek krok po kroku

Matka, wdowa, zapisała w testamencie cały majątek synowi. Ma troje dorosłych dzieci zdolnych do pracy. Spadek po odjęciu długów jest wart 560 000 zł. Osiem lat przed śmiercią matka dała córce 40 000 zł na wkład własny do mieszkania. Ile zachowku może żądać córka?

Krok	Działanie	Wynik
1. Udział ustawowy	troje dzieci dziedziczy po równo (art. 931 § 1 KC)	1/3
2. Ułamek zachowku	dorosła córka zdolna do pracy (art. 991 § 1 KC)	1/3 × 1/2 = 1/6
3. Podstawa	560 000 zł + 40 000 zł darowizny dla córki (art. 993 § 1 KC)	600 000 zł
4. Należny zachowek	600 000 zł × 1/6	100 000 zł
5. Odliczenie	darowizna dla córki (art. 996 § 1 KC)	minus 40 000 zł
6. Do zapłaty	100 000 zł − 40 000 zł	60 000 zł

Darowizna dla córki liczy się mimo upływu ośmiu lat. Limit 10 lat dotyczy tylko darowizn dla osób, które nie dziedziczą i nie mają prawa do zachowku. To przykład modelowy. W prawdziwej sprawie wynik zależy od wyceny majątku i dokumentów.

Jak sprawdzić kwotę zachowku w swojej sprawie?

Ustal, kogo zostawił zmarły, i odczytaj ułamek z tabeli. Pamiętaj o osobach, które odrzuciły spadek. Nadal liczą się przy udziale.
Zbierz dokumenty o majątku i długach: odpis księgi wieczystej, wyciągi z kont, zaświadczenie banku o kredycie, rachunki za pogrzeb.
Spisz darowizny zmarłego, także te dla Ciebie: komu, co i kiedy przekazał. Pomogą akty notarialne i potwierdzenia przelewów.
Policz wynik w kalkulatorze zachowku. Kalkulator dolicza darowizny i odejmuje to, co zmarły przekazał Tobie. Wynik możesz dołączyć do zgłoszenia.
Sprawdź termin. Roszczenie wobec spadkobiercy przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 KC). Jak liczyć datę i co przerywa termin, opisuje wpis o przedawnieniu zachowku. Po otrzymaniu zachowku najbliższa rodzina ma 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2. Termin policzysz w kalkulatorze SD-Z2.
Opisz sprawę w formularzu. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw o zachowek. Oceni on wycenę majątku, darowizny i termin. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.

Najczęstsze pytania

Ile wynosi zachowek dla jednego dziecka?

Zależy od tego, kogo jeszcze zostawił zmarły. Jeśli dziecko dziedziczy samo, zachowek to połowa podstawy, a dla małoletniego dwie trzecie. Jeśli żyje też małżonek zmarłego, dziecku przypadłaby połowa spadku. Zachowek wynosi wtedy 1/4 podstawy, a dla małoletniego 1/3.

Ile wynosi zachowek dla rodzeństwa?

Rodzeństwu zachowek nie przysługuje. Prawo daje go tylko dzieciom i wnukom, małżonkowi oraz rodzicom zmarłego. Brat lub siostra mogą za to dziedziczyć z ustawy, gdy zmarły nie zostawił dzieci, a jedno z rodziców nie żyje.

Czy brat, który odrzucił spadek, zwiększa mój zachowek?

Nie. Przy liczeniu udziału uwzględnia się też osoby, które spadek odrzuciły. Inaczej jest przy zrzeczeniu się dziedziczenia u notariusza i przy wydziedziczeniu: takiej osoby się nie liczy (art. 992 KC).

Według jakiej daty wycenia się mieszkanie ze spadku?

Według stanu z dnia śmierci i cen z chwili, gdy sąd orzeka o zachowku. Tak przyjmuje Sąd Najwyższy od uchwały z 26 marca 1985 r. (III CZP 75/84). Mieszkanie podarowane za życia wycenia się według stanu z dnia darowizny i cen z chwili ustalania zachowku. Gdy strony nie zgadzają się co do wartości, sąd może powołać rzeczoznawcę majątkowego.

Co, jeśli testament daje mi mniej, niż wynosi zachowek?

Możesz żądać uzupełnienia zachowku. To, co dostajesz z testamentu, wlicza się do zachowku. Brakującą różnicę spadkobierca dopłaca w pieniądzu.

Czy od zachowku płaci się podatek?

Zachowek podlega podatkowi od spadków i darowizn. Małżonek, dzieci, wnuki i rodzice są jednak zwolnieni, jeśli zgłoszą go w urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy od zapłaty (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Czy zachowek należy się, gdy w spadku nic nie zostało?

Tak, jeśli zmarły rozdał majątek w darowiznach. Darowizny dolicza się do spadku, więc wtedy to one wyznaczają podstawę. Zapłaty żądasz od osoby obdarowanej, do wysokości jej wzbogacenia.

Czy remont zrobiony przez obdarowanego podnosi zachowek?

Nie. Darowiznę wycenia się w stanie z dnia, w którym ją przekazano. Mieszkanie odnowione przez obdarowanego liczy się więc w stanie sprzed remontu, ale według dzisiejszych cen.

Czy służebność mieszkania zastrzeżona przy darowiźnie obniża zachowek?

Tak. Dom albo mieszkanie wycenia się w stanie z dnia darowizny, razem z obciążeniami z umowy, na przykład służebnością mieszkania dla darczyńcy. Taki stan wycenia się według cen z chwili ustalania zachowku (wyrok SN z 13 czerwca 2013 r., V CSK 385/12).

Ile kosztuje sprawa o zachowek w sądzie?

Od pozwu o ponad 20 000 zł płacisz 5% żądanej kwoty, najwyżej 200 000 zł. Przy żądaniu 60 000 zł opłata wynosi 3000 zł.

Czy zachowek po ojcu i po matce liczy się razem?

Nie. Każdy rodzic zostawia osobny spadek. Zachowek po ojcu i po matce to dwa osobne roszczenia, każde z inną podstawą i własnym terminem przedawnienia.

Podstawa prawna, źródła i zastrzeżenia · stan na 21 października 2026 r.

Art. 991 § 1 KC (Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795): zachowek wynosi połowę wartości udziału ustawowego, a dwie trzecie, gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawniony zstępny jest małoletni. Art. 931 § 1 KC: dzieci i małżonek dziedziczą w częściach równych, ale część małżonka nie może być mniejsza niż jedna czwarta spadku. Art. 932 § 2, § 4 i § 6 KC: rodzic dziedziczący z małżonkiem zmarłego dostaje jedną czwartą; udział rodzica, który nie żyje, przechodzi na rodzeństwo, a bez rodzeństwa drugi rodzic dostaje przy małżonku połowę.

Pokaż pozostałe przepisy i źródła (12) Zwiń przepisy i źródła

Art. 933 KC: małżonek dziedziczący z rodzicami, rodzeństwem i ich zstępnymi dostaje połowę spadku, a gdy ich brak, cały spadek. Art. 992 KC: przy ustalaniu udziału liczy się spadkobierców niegodnych i tych, którzy spadek odrzucili, a pomija tych, którzy zrzekli się dziedziczenia lub zostali wydziedziczeni. Art. 993 § 1 i art. 995 § 1 KC: do spadku dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne, a pomija zapisy zwykłe i polecenia; darowiznę wycenia się według stanu z chwili jej dokonania i cen z chwili ustalania zachowku. Art. 996 § 1 i art. 997 § 1 KC: darowizny i zapisy windykacyjne dla uprawnionego zalicza się na jego zachowek, a u zstępnego także koszty wychowania i wykształcenia ponad przeciętną miarę. Art. 1 ust. 1 pkt 5, art. 4a ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 2a ustawy o podatku od spadków i darowizn (ustawa o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 2026 poz. 478): nabycie zachowku podlega podatkowi z chwilą zapłaty, a najbliższa rodzina jest zwolniona, jeśli zgłosi je urzędowi skarbowemu w ciągu 6 miesięcy. Art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228): od pozwu w sprawie o prawa majątkowe o wartości ponad 20 000 zł pobiera się opłatę stosunkową 5% tej wartości, nie więcej niż 200 000 zł. Art. 278 § 1 KPC (Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468): w sprawach wymagających wiadomości specjalnych sąd może wezwać biegłego, na przykład do wyceny nieruchomości. Art. 43 § 1 KRO (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236): oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 r., V CSK 385/12: kolejność obliczania zachowku, czysta wartość spadku i wycena darowizny obciążonej służebnością (pełny tekst w bazie SAOS). Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2012 r., I CSK 599/11: długi z zachowków, zapisów i poleceń nie pomniejszają podstawy, wartość spadku według cen z chwili orzekania za uchwałą siedmiu sędziów SN z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84 (pełny tekst w bazie SAOS). Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 831, 922, 931–933, 991–1000, 1007. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 13 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym od 23 września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1157).

Przykłady liczbowe są modelowe, a ich założenia opisano pod każdym przykładem. Wpis ma charakter informacyjny i opisuje zasady ogólne. Nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie, bo jej wynik zależy od dokumentów i okoliczności, które ocenia specjalista. Pojęcia wyjaśnia słownik.