Co zrobić po śmierci bliskiej osoby: sprawy krok po kroku
Redakcja Prawo Do Majątku Opublikowano Zaktualizowano
Po śmierci bliskiej osoby najpierw zgłaszasz zgon w urzędzie stanu cywilnego, w ciągu 3 dni od wystawienia karty zgonu. Potem organizujesz pogrzeb i składasz wniosek o zasiłek pogrzebowy, który od 2026 r. wynosi 7000 zł. Sprawy majątkowe mają dłuższe terminy. Najważniejszy z nich, 6 miesięcy na przyjęcie albo odrzucenie spadku, mija jednak szybko. Poniżej znajdziesz listę spraw w kolejności, w jakiej się pojawiają: dokumenty, pogrzeb, pieniądze na koncie, mieszkanie, testament i spadek. Kto dziedziczy po rodzicach i ile z ich domu wchodzi do spadku, opisuje wpis spadek po rodzicach.
Najważniejsze w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Ile jest czasu na zgłoszenie zgonu? | Trzy dni od wystawienia karty zgonu. Urząd sporządza akt zgonu w dniu zgłoszenia. |
| Ile wynosi zasiłek pogrzebowy? | Od 1 stycznia 2026 r. 7000 zł. Wniosek składasz w ZUS w ciągu 12 miesięcy od śmierci. |
| Czy bank wypłaci pieniądze przed sprawą spadkową? | Tylko na koszty pogrzebu, za okazaniem rachunków, i kwoty z dyspozycji na wypadek śmierci. |
| Co zrobić ze znalezionym testamentem? | Złożyć go w sądzie spadku albo u notariusza. Kto tego nie robi, odpowiada za szkodę i może dostać grzywnę. |
| Jaki termin jest najważniejszy przy spadku? | Sześć miesięcy na przyjęcie albo odrzucenie spadku. Liczysz je od dnia, w którym dowiesz się, że dziedziczysz (art. 1015 KC). |
Jakie sprawy trzeba załatwić po śmierci i w jakim terminie?
Tabela zbiera najważniejsze sprawy w kolejności, w jakiej się pojawiają. Terminy liczą się od różnych zdarzeń, dlatego zapisz sobie daty. Ostatni dzień na zgłoszenie SD-Z2 policzysz w kalkulatorze SD-Z2. Kalkulator przesuwa termin z sobót i świąt.
| Sprawa | Gdzie | Termin | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Zgłoszenie zgonu z kartą zgonu | urząd stanu cywilnego | 3 dni od sporządzenia karty zgonu | art. 93 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego |
| Złożenie znalezionego testamentu | sąd spadku albo notariusz | po dowiedzeniu się o śmierci | art. 646 § 1 KPC |
| Wniosek o zasiłek pogrzebowy | ZUS | 12 miesięcy od śmierci | art. 81 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS |
| Przyjęcie albo odrzucenie spadku | sąd albo notariusz | 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania | art. 1015 § 1 KC |
| Stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia | sąd albo notariusz | najwcześniej po 6 miesiącach, chyba że wszyscy złożyli oświadczenia | art. 1026 KC |
| Zgłoszenie spadku na formularzu SD-Z2 | urząd skarbowy | 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia albo zarejestrowania aktu | art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn |
| Dział spadku | umowa u notariusza albo sąd | bez terminu | art. 1035 i 220 KC |
Co zrobić w pierwszych dniach po śmierci?
Lekarz wystawia kartę zgonu. Z nią idziesz do urzędu stanu cywilnego. Masz na to 3 dni od wystawienia karty, a przy chorobie zakaźnej 24 godziny (art. 93 Prawa o aktach stanu cywilnego). Zgon zgłasza osoba, która ma prawo pochować zmarłego. Urząd sporządza akt zgonu w dniu zgłoszenia.
Za darmo dostajesz jeden odpis skrócony aktu zgonu. Odpis będzie potrzebny w ZUS, w banku, u notariusza, w sądzie i u ubezpieczyciela. Część instytucji zatrzymuje dokumenty, więc od razu zamów kilka odpisów.
Jak sfinansować pogrzeb i ile wynosi zasiłek pogrzebowy?
Od 1 stycznia 2026 r. zasiłek pogrzebowy z ZUS wynosi 7000 zł (art. 80 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Przysługuje po śmierci osoby ubezpieczonej, emeryta albo rencisty, a także członka ich rodziny. Dostaje go osoba, która zapłaciła za pogrzeb. Gdy płaciło kilka osób, zasiłek dzieli się według tego, kto ile wydał.
| Kto pokrył koszty pogrzebu | Ile wynosi zasiłek | Podstawa |
|---|---|---|
| Członek rodziny zmarłego, na przykład małżonek, dziecko, rodzic, rodzeństwo | 7000 zł | art. 77 ust. 2, art. 80 ust. 1 |
| Osoba spoza rodziny, na przykład sąsiad albo przyjaciel | udokumentowane koszty, najwyżej 7000 zł | art. 79 ust. 1 |
| Kilka osób razem | podział proporcjonalnie do poniesionych kosztów | art. 78 ust. 3 |
Wniosek złóż w ciągu 12 miesięcy od śmierci. Potem prawo do zasiłku wygasa. Należy się kwota obowiązująca w dniu śmierci.
Za pogrzeb możesz też zapłacić z pieniędzy zmarłego. Bank wypłaci je z jego konta osobie, która pokaże rachunki. Pokryje koszty w zwyczajowej wysokości. Ta kwota nie wchodzi do spadku.
Co dzieje się z pieniędzmi na koncie zmarłego?
Umowa konta osoby prywatnej wygasa z dniem jej śmierci. Pieniądze na koncie zwykle wchodzą do spadku. Bank wypłaci je spadkobiercom dopiero po stwierdzeniu nabycia spadku w sądzie albo po akcie u notariusza (art. 1027 KC). Wcześniej możliwe są tylko dwie wypłaty:
- zwrot kosztów pogrzebu osobie, która pokaże rachunki,
- kwota z dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, jeśli zmarły ją złożył. Dyspozycja może wskazywać małżonka, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków albo rodzeństwo. Łącznie obejmuje najwyżej 20 przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń.
Kwota z dyspozycji nie wchodzi do spadku. Tak samo ubezpieczenie na życie wypłacane osobie wskazanej w umowie. Ubezpieczyciel powinien je wypłacić w ciągu 30 dni od zgłoszenia śmierci. Gdy wyjaśnienie sprawy trwa dłużej, ma 14 dni od chwili, gdy było to możliwe.
Pełnomocnictwo do konta wygasa ze śmiercią właściciela. Osoba z pełnomocnictwem nie może więc po śmierci wypłacać pieniędzy.
Co z mieszkaniem, w którym mieszkał zmarły?
Małżonek i inne bliskie osoby, które mieszkały ze zmarłym do jego śmierci, mogą przez 3 miesiące mieszkać tam jak dotąd i korzystać z wyposażenia. Testament nie może tego wyłączyć.
Co dalej z mieszkaniem, zależy od tego, na jakiej podstawie zmarły w nim mieszkał.
| Mieszkanie zmarłego | Co się dzieje | Podstawa |
|---|---|---|
| Własne albo współwłasność | wchodzi do spadku, a przy majątku wspólnym połowa należy do żyjącego małżonka | art. 922 § 1 KC, art. 43 § 1 KRO |
| Wynajmowane | w najem wstępują stale mieszkający ze zmarłym małżonek, dzieci, osoby, które utrzymywał, i osoba żyjąca z nim we wspólnym pożyciu | art. 691 § 1 i 2 KC |
| Wynajmowane, bez takich osób | najem wygasa | art. 691 § 3 KC |
Jak dzieli się mieszkanie po rodzicach między rodzeństwo, opisuje wpis spadek po rodzicach. Gdy na mieszkaniu jest kredyt, przyda się też tekst o mieszkaniu z kredytem.
Co zrobić z testamentem zmarłego?
Kto ma testament, musi złożyć go w sądzie spadku albo u notariusza, gdy dowie się o śmierci. Kto bez powodu tego nie robi, odpowiada za szkodę i może dostać od sądu grzywnę (art. 646 KPC). Sąd albo notariusz otworzy i ogłosi testament, gdy dostanie dowód śmierci.
Data ogłoszenia testamentu jest ważna dla rodziny pominiętej w testamencie. Od niej liczy się 5 lat na żądanie zachowku od spadkobiercy. Ile wynosi zachowek, pokazuje wpis ile wynosi zachowek.
Jakie decyzje spadkowe trzeba podjąć?
Sprawy spadkowe mają trzy etapy. Każdy ma swój termin:
- Przyjęcie albo odrzucenie spadku w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiesz się, że dziedziczysz. Jeśli nic nie zrobisz, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Za długi odpowiadasz wtedy tylko do wartości majątku po zmarłym. Wykaz inwentarza złożysz sam w sądzie albo u notariusza, bez komornika. Gdy odrzucisz spadek, przechodzi on na Twoje dzieci. One też muszą zdecydować. Jak to zrobić, opisuje wpis o odrzuceniu spadku.
- Potwierdzenie, kto dziedziczy: postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Potem zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy. Dzięki temu najbliższa rodzina nie płaci podatku.
- Dział spadku, czyli ustalenie, kto dostanie konkretne rzeczy. Umowa o mieszkanie czy dom wymaga notariusza. Bez zgody sprawę rozstrzyga sąd.
Każdy etap z kosztami opisuje wpis dział spadku krok po kroku. Opłaty u notariusza i w sądzie zestawia tekst ile kosztuje podział majątku.
Jakie dokumenty zebrać?
- odpisy skrócone aktu zgonu,
- testament, jeśli jest, i informację, czy złożono go w sądzie albo u notariusza,
- rachunki za pogrzeb, potrzebne do zasiłku i rozliczeń w rodzinie,
- odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców, które potwierdzają pokrewieństwo albo małżeństwo,
- numery ksiąg wieczystych nieruchomości zmarłego, umowy najmu, umowy kredytowe,
- wyciągi z kont i informacje o długach, które pomogą zdecydować o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.
Od czego zacząć sprawy majątkowe po śmierci?
- Zgłoś zgon i zamów kilka odpisów aktu zgonu.
- Złóż wniosek o zasiłek pogrzebowy i zachowaj rachunki za pogrzeb.
- Sprawdź, czy jest testament, i złóż go w sądzie albo u notariusza.
- Oceń majątek i długi przed upływem 6 miesięcy. Zdecyduj, czy przyjąć, czy odrzucić spadek.
- Uzyskaj stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia i zgłoś spadek do urzędu skarbowego.
- Opisz sprawę w formularzu, gdy trzeba podzielić majątek, rozliczyć darowizny albo zachowek. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw o dział spadku. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.
Najczęstsze pytania
Kto zgłasza zgon w urzędzie stanu cywilnego?
Ile wynosi zasiłek pogrzebowy w 2026 roku?
Czy zasiłek pogrzebowy dostanie osoba spoza rodziny?
Czy można wypłacić pieniądze z konta zmarłego przed sprawą spadkową?
Czy osoba z pełnomocnictwem do konta może wypłacić pieniądze po śmierci?
Czy trzeba oddawać emeryturę wypłaconą po śmierci?
Czy można zostać w mieszkaniu wynajmowanym przez zmarłego?
Co zrobić, gdy w domu zmarłego znajdzie się testament?
Czy korzystanie z samochodu albo mieszkania zmarłego oznacza przyjęcie spadku?
Czy koszty pogrzebu można rozliczyć ze spadku?
Podstawa prawna, źródła i zastrzeżenia · stan na
Art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 1 i 2 Prawa o aktach stanu cywilnego (ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 393): zgon zgłasza się przez złożenie karty zgonu w ciągu 3 dni od jej sporządzenia, robi to osoba uprawniona do pochówku, a akt zgonu sporządza się w dniu zgłoszenia. Art. 47 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego: po sporządzeniu aktu zgonu osoba zgłaszająca dostaje z urzędu jeden odpis skrócony. Art. 77, 78, 79 ust. 1, 80 ust. 1 i art. 81 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. 2025 poz. 1749): zasiłek pogrzebowy wynosi 7000 zł, przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu, osobie spoza rodziny tylko do wysokości udokumentowanych kosztów, a prawo do niego wygasa po 12 miesiącach od śmierci.
Pokaż pozostałe przepisy i źródła (12) Zwiń przepisy i źródła
Art. 55 ust. 1 i 2 Prawa bankowego (ustawa Prawo bankowe, Dz.U. 2026 poz. 38): bank wypłaca z rachunku zmarłego koszty pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki, a także zwraca świadczenia emerytalne za okres po śmierci; kwota na pogrzeb nie wchodzi do spadku. Art. 59a ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego: umowa rachunku bankowego osoby fizycznej, niezwiązanego z działalnością gospodarczą, rozwiązuje się z dniem śmierci posiadacza. Art. 56 ust. 1, 2 i 5 Prawa bankowego: dyspozycja wkładem na wypadek śmierci dla małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa obejmuje najwyżej 20 przeciętnych wynagrodzeń, a wypłacona kwota nie wchodzi do spadku. Art. 101 § 2 i art. 817 KC (Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795): pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy, chyba że zastrzeżono inaczej, a ubezpieczyciel wypłaca świadczenie w ciągu 30 dni od zawiadomienia o wypadku. Art. 923 § 1 KC: małżonek i inne osoby bliskie, które mieszkały ze zmarłym, mogą przez trzy miesiące korzystać z mieszkania i urządzenia domowego jak dotychczas. Art. 691 § 1–3 KC: w najem mieszkania po zmarłym najemcy wstępują stale z nim mieszkający małżonek, dzieci, osoby, które utrzymywał, i osoba z nim żyjąca; bez nich najem wygasa. Art. 922 § 3 KC: koszty pogrzebu w zakresie przyjętym w danym środowisku są długiem spadkowym. Art. 646 i 649 § 1 KPC (Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468): osoba, która ma testament, musi złożyć go w sądzie spadku albo u notariusza, a sąd lub notariusz otwiera i ogłasza testament, gdy ma dowód śmierci. Art. 1015, 1018 § 3 i 1027 KC: oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub notariuszem w ciągu sześciu miesięcy, a prawa do spadku wobec osób trzecich udowadnia się stwierdzeniem nabycia spadku albo aktem poświadczenia dziedziczenia. Art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (ustawa o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 2026 poz. 478): najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku od spadku, jeśli zgłosi jego nabycie w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749: art. 80 w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. (ustawa z dnia 9 maja 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 718). Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 101, 206, 691, 817, 831, 922, 923, 928, 1007, 1015–1037.
Przykłady liczbowe są modelowe, a ich założenia opisano pod każdym przykładem. Wpis ma charakter informacyjny i opisuje zasady ogólne. Nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie, bo jej wynik zależy od dokumentów i okoliczności, które ocenia specjalista. Pojęcia wyjaśnia słownik.
