Odrzucenie spadku po terminie: kiedy sąd się zgodzi i jak to zrobić
Redakcja Prawo Do Majątku Opublikowano Zaktualizowano
Po 6 miesiącach spadku nie odrzucisz już u notariusza. Możesz jednak prosić sąd o zgodę na odrzucenie po terminie. Warunek: oświadczenia nie złożono przez błąd, na przykład dlatego, że o długu zmarłego nie dało się wcześniej wiedzieć. Masz na to rok od dnia, w którym dowiesz się o długu. Wniosek składasz w sądzie spadku i płacisz 100 zł. Sąd wyznacza rozprawę i sprawdza, czy błąd był usprawiedliwiony. Poniżej znajdziesz, kiedy sąd się zgadza, jak liczyć rok i co napisać we wniosku. Zasady odrzucenia w terminie opisuje wpis o odrzuceniu spadku.
Najważniejsze w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Czy można odrzucić spadek po terminie? | Tak, ale tylko przez sąd i tylko wtedy, gdy oświadczenia nie złożono przez błąd albo groźbę. Najczęściej chodzi o dług, o którym nie dało się wcześniej wiedzieć. |
| Ile masz czasu? | Rok od dnia, w którym dowiesz się o długu, na przykład od doręczenia pozwu. Wystarczy, że w tym czasie złożysz wniosek do sądu. |
| Który sąd? | Sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, czyli sąd spadku. Gdy toczy się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, wniosek składasz w niej. |
| Ile to kosztuje? | Opłata od wniosku wynosi 100 zł. Sąd zawsze wyznacza rozprawę. |
| Kiedy sąd odmówi? | Gdy o długu dało się dowiedzieć przy zwykłej staranności, na przykład z dokumentów zmarłego, albo gdy minął rok od wykrycia błędu. |
Co się dzieje, gdy minie 6 miesięcy?
Jeśli w ciągu 6 miesięcy nic nie zrobisz, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Za długi zmarłego odpowiadasz wtedy do wartości tego, co po nim zostało (art. 1015 § 2 KC). Jak to działa w praktyce, opisuje wpis o spadku z długami.
Zwykłego odrzucenia po terminie nie ma. Notariusz nie przyjmie spóźnionego oświadczenia. Prawo zostawia jednak furtkę. Jeśli oświadczenia nie złożono przez błąd albo groźbę, możesz uchylić się od skutków spóźnienia. Robisz to w sądzie, a sąd musi to zatwierdzić. Skutek jest taki, jakby odrzucenie nastąpiło w terminie.
Przykład: ojciec zmarł 10 stycznia 2025 r. Zostawił stary samochód i nic więcej, więc syn niczego nie składał. 10 marca 2026 r. syn dostał pozew. Firma pożyczkowa żąda 60 000 zł z umowy, o której w rodzinie nikt nie wiedział. Syn ma czas do 10 marca 2027 r. na wniosek do sądu.
Kiedy sąd zgodzi się na odrzucenie spadku po terminie?
Sąd sprawdza trzy rzeczy. Wszystkie muszą być spełnione.
| Co sąd sprawdza | Co to znaczy | Podstawa |
|---|---|---|
| Błąd był istotny | Gdyby nie błąd, odrzucenie spadku byłoby rozsądną decyzją. Zwykle chodzi o nieznany dług | art. 84 § 2 i 1019 § 2 KC |
| Błąd był usprawiedliwiony | Nie wynikał z lekkomyślności ani z braku zwykłej staranności w sprawdzeniu, co zostało po zmarłym | postanowienia SN IV CK 799/04 i II CSK 172/12 |
| Rok jeszcze nie minął | Wniosek trafił do sądu przed upływem roku od dnia wykrycia błędu | art. 88 § 2 i 1019 § 1 pkt 3 KC |
Zamiast błędu może być groźba. Wtedy rok liczysz od dnia, w którym obawa ustała. Takie sprawy są rzadkie, więc dalej chodzi o błąd.
Najwięcej sporów dotyczy staranności. Sąd Najwyższy wyznaczył tu granice w trzech sprawach.
| Co się stało | Co uznał Sąd Najwyższy | Sygnatura |
|---|---|---|
| Ojciec zmarł w 2000 r. Dwa lata później ubezpieczyciel wezwał rodzinę do zapłaty za wypadek z 1995 r., o którym nikt nie wiedział | sąd nie może ogólnie zarzucić braku staranności; musi wskazać, co konkretnie dało się sprawdzić; nikt nie musi odrzucać spadku „profilaktycznie” | IV CK 799/04 |
| Córka nie wiedziała o długach ojca. Dowiedziała się z pisma firmy do matki | brak pewności co do długów nie zmusza do odrzucenia spadku „na wszelki wypadek”; przeszkodą jest dopiero lekkomyślność | II CSK 172/12 |
| Przeciw zmarłemu toczyła się sprawa o zapłatę. Spadkobiercy nie sprawdzili, jak się skończyła | o długu dało się dowiedzieć przy zwykłej staranności; odmowa sądu była słuszna | V CSK 337/09 |
Co z tego wynika dla Ciebie? Opisz we wniosku, co zrobiono, żeby poznać majątek i długi zmarłego. Przejrzenie dokumentów, pytania do rodziny, sprawdzenie poczty. Im mniej dało się wiedzieć, tym mocniejsza sprawa. Sąd sprawdza to sam, nawet gdy wierzyciel się nie sprzeciwia.
Ile masz czasu i jak liczyć rok?
Rok biegnie od dnia, w którym dowiesz się o błędzie. Najczęściej to dzień doręczenia pozwu, wezwania do zapłaty albo pisma od komornika. Termin kończy się w tym samym dniu następnego roku.
| Zdarzenie | Data w przykładzie |
|---|---|
| Doręczenie pozwu o dług zmarłego, czyli wykrycie błędu | 10 marca 2026 r. |
| Ostatni dzień na złożenie wniosku w sądzie | 10 marca 2027 r. |
| Rozprawa i postanowienie sądu | mogą być już po 10 marca 2027 r. |
Od 15 listopada 2023 r. do zachowania roku wystarczy sam wniosek. Nie musisz czekać, aż sąd odbierze oświadczenie. Wcześniej liczył się dzień, w którym sąd odebrał oświadczenie, i część osób traciła prawo przez opóźnienia sądów. Nowa zasada działa, jeśli Twój rok nie minął przed 15 listopada 2023 r. (art. 11 ust. 4 ustawy z 28 lipca 2023 r.).
Jak złożyć wniosek do sądu?
- Ustal sąd. Sprawę prowadzi sąd spadku, czyli sąd rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego (art. 628 KPC). Jeśli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, wniosek składasz w niej.
- Napisz wniosek. Podaj swoje dane i dane zmarłego. Opisz, czego nie dało się wiedzieć, dlaczego i kiedy się o tym dowiedziano. Wymień znanych spadkobierców, bo po odrzuceniu ich krąg się zmieni.
- Napisz, że uchylasz się od skutków spóźnienia i odrzucasz spadek. Oba oświadczenia składasz razem. Sąd odbierze je na rozprawie do protokołu.
- Dołącz dowody. Pozew albo wezwanie z datą doręczenia, akt zgonu i dokumenty, które pokazują, co sprawdzono po śmierci.
- Zapłać 100 zł przelewem na konto sądu. Jeśli Cię na to nie stać, dołącz wniosek o zwolnienie od kosztów z oświadczeniem o stanie majątku.
- Idź na rozprawę. Sąd zawsze ją wyznacza. Przesłucha Ciebie i może wezwać wierzyciela, który ma prawo podważać Twoją wersję.
- Odbierz postanowienie. Jeśli sąd zatwierdzi uchylenie się, odrzucenie działa tak, jakby nastąpiło w terminie. Gdy istnieje już postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, sąd zmienia je z urzędu (art. 690 § 2 KPC).
Ile kosztuje odrzucenie spadku po terminie?
| Koszt | Ile | Podstawa |
|---|---|---|
| Opłata od wniosku | 100 zł | art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych |
| Zwolnienie od kosztów | na wniosek z oświadczeniem o stanie majątkowym, gdy opłata zagraża utrzymaniu Twojej rodziny | art. 102 ustawy o kosztach sądowych |
| Apelacja od odmowy | 100 zł | art. 18 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych |
Pełnomocnik nie jest obowiązkowy. Opłata nie wraca, gdy sąd odmówi.
Co, jeśli sąd odmówi?
Odmowa nie oznacza, że spłacasz wszystko. Jeśli spadek otworzył się 18 października 2015 r. albo później, odpowiadasz do wartości majątku po zmarłym. Złóż wykaz inwentarza i pilnuj, żeby sąd zastrzegł to ograniczenie w wyroku. Opisuje to wpis o spadku z długami. Od postanowienia możesz złożyć apelację do sądu okręgowego (art. 518 KPC).
Od czego zacząć?
- Zapisz datę, w której pismo o długu do Ciebie dotarło, i zachowaj kopertę albo potwierdzenie doręczenia.
- Zbierz dowody staranności: co sprawdzono po śmierci, kogo pytano, jakie dokumenty przejrzano. Listę miejsc, gdzie sprawdza się długi, zawiera wpis o spadku z długami.
- Złóż wniosek w sądzie spadku przed upływem roku. Nie czekaj na wynik sprawy o zapłatę.
- Powiedz dzieciom i dalszej rodzinie. Po zatwierdzeniu odrzucenia oni dziedziczą i też muszą odrzucić spadek. Zasady zawiera wpis o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka. Udziały po odrzuceniu policzysz w kalkulatorze dziedziczenia.
- Opisz sprawę w formularzu, gdy wierzyciel już pozwał albo chodzi o dużą kwotę. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw o dział spadku. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.
Najczęstsze pytania
Czy po terminie mogę odrzucić spadek u notariusza?
O długu dowiaduję się 3 lata po śmierci. Czy to nie za późno?
Czy sąd może zarzucić, że spadek trzeba było odrzucić „na wszelki wypadek”?
Czy wniosek wstrzymuje sprawę o zapłatę, którą wierzyciel już założył?
Spadek otworzył się przed 18 października 2015 r. Czy coś się zmienia?
Sąd odmówił. Czy muszę spłacić całe długi?
Czy sąd zmieni stwierdzenie nabycia spadku, które już jest?
Co z moimi dziećmi po odrzuceniu po terminie?
Podstawa prawna, źródła i zastrzeżenia · stan na
Art. 84 § 2, 87 i 88 § 2 KC (Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795): uchylić się można od oświadczenia złożonego pod wpływem błędu istotnego albo bezprawnej groźby; prawo to wygasa po roku od wykrycia błędu albo od ustania obawy. Art. 1015 § 2 KC: brak oświadczenia w ciągu 6 miesięcy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Art. 1019 KC: od skutków oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, a także niezłożenia go w terminie, spadkobierca uchyla się przed sądem i jednocześnie oświadcza, czy spadek przyjmuje, czy odrzuca; do zachowania rocznego terminu wystarcza złożenie wniosku do sądu; uchylenie się wymaga zatwierdzenia przez sąd.
Pokaż pozostałe przepisy i źródła (12) Zwiń przepisy i źródła
Art. 1020 KC: spadkobierca, który odrzucił spadek, jest wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Art. 628 i 690 KPC (Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468): sprawę prowadzi sąd spadku, czyli sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego; w razie uchylenia się sąd przeprowadza rozprawę, a po prawomocnym zatwierdzeniu zmienia z urzędu postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo uchyla akt poświadczenia dziedziczenia. Art. 18 ust. 2, 23 pkt 1 i 102 ustawy o kosztach sądowych (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228): od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego pobiera się opłatę stałą 100 zł; taką samą opłatę pobiera się od apelacji; osoba, której nie stać na opłatę, może prosić o zwolnienie od kosztów. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 84, 87, 88, 112, 1015, 1019, 1020. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468: art. 177 § 1 pkt 1, 518, 628, 690. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 18 ust. 2, 23 pkt 1, 102. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1615: art. 1 pkt 7 (nowy art. 1019 § 1 pkt 3 KC), art. 11 ust. 4 (stosowanie do terminów, które nie upłynęły przed 15 listopada 2023 r.). Rządowy projekt tej ustawy, druk sejmowy nr 2977 Sejmu IX kadencji, uzasadnienie w części o art. 1019 KC: przed zmianą termin był zachowany tylko wtedy, gdy sąd zdążył odebrać oświadczenie, co potwierdziła uchwała Sądu Najwyższego z 15 marca 2018 r., III CZP 110/17. Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2015 poz. 539: art. 6 (do spadków otwartych przed 18 października 2015 r. stosuje się dawne przepisy). Postanowienie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04: błędem nie jest nieznajomość stanu spadku wynikająca z braku należytej staranności, ale sąd musi wskazać, jakich konkretnych działań można było wymagać; nie ma obowiązku odrzucania spadku „profilaktycznie”. Postanowienie Sądu Najwyższego z 18 marca 2010 r., V CSK 337/09: spadkobiercy, którzy mogli dowiedzieć się o długu przy zachowaniu należytej staranności, nie uchylą się od skutków milczenia; sąd bada to z urzędu, a spadkobierca musi udowodnić swoje twierdzenia. Postanowienie Sądu Najwyższego z 29 listopada 2012 r., II CSK 172/12: nie ma obowiązku zapobiegawczego odrzucenia spadku nawet przy braku pewności co do jego stanu; przeszkodą jest lekkomyślność.
Przykłady liczbowe są modelowe, a ich założenia opisano pod każdym przykładem. Wpis ma charakter informacyjny i opisuje zasady ogólne. Nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie, bo jej wynik zależy od dokumentów i okoliczności, które ocenia specjalista. Pojęcia wyjaśnia słownik.
