Odrzucenie spadku w imieniu dziecka: kiedy bez sądu, a kiedy ze zgodą
Redakcja Prawo Do Majątku Opublikowano Zaktualizowano
Od 15 listopada 2023 r. rodzic może odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka u notariusza, bez zgody sądu. Warunki: Ty też odrzucasz ten spadek, drugi rodzic się zgadza, a rodzeństwo dziecka również go odrzuca. W innych sytuacjach potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego. Dziecko ma własne 6 miesięcy, liczone zwykle od dnia, w którym Ty odrzucasz spadek. Poniżej znajdziesz warunki, obie drogi krok po kroku, terminy i koszty. Jak odrzucić spadek za siebie, opisuje wpis o odrzuceniu spadku.
Najważniejsze w skrócie
| Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|
| Czy odrzucenie spadku za dziecko wymaga zgody sądu? | Nie, jeśli dziecko dziedziczy po Twoim odrzuceniu, drugi rodzic się zgadza, a rodzeństwo dziecka też odrzuca spadek (art. 101 § 4 KRO). W innych sytuacjach tak. |
| Od kiedy liczyć 6 miesięcy dla dziecka? | Od dnia, w którym Ty odrzucasz spadek. Wtedy dowiadujesz się, że w Twoje miejsce dziedziczy dziecko. |
| Czy wniosek do sądu wstrzymuje termin? | Tak. Od złożenia wniosku do uprawomocnienia się zgody termin nie biegnie. |
| Ile to kosztuje? | U notariusza najwyżej 50 zł plus VAT i wypisy. Wniosek do sądu opiekuńczego 100 zł, a oświadczenie złożone w sądzie kolejne 100 zł. |
| Co, jeśli termin minie? | Dziecko przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Za długi odpowiada tylko do wartości majątku po zmarłym. |
Kiedy rodzic odrzuci spadek za dziecko bez zgody sądu?
Od 15 listopada 2023 r. masz prostszą drogę (art. 101 § 4 KRO). Wcześniej każde odrzucenie spadku za dziecko wymagało zgody sądu opiekuńczego. Dziś zgoda nie jest potrzebna, gdy spełnisz wszystkie cztery warunki.
| Warunek | Co to znaczy w praktyce | Podstawa |
|---|---|---|
| Dziecko dziedziczy dopiero po Twoim odrzuceniu | zmarł Twój rodzic, Ty odrzucasz spadek, a w Twoje miejsce wchodzi Twoje dziecko | art. 101 § 4 KRO, art. 1020 KC |
| Rodzice działają zgodnie | składacie oświadczenie razem albo jedno z Was za zgodą drugiego | art. 101 § 4 KRO |
| Oboje rodzice mają władzę rodzicielską | gdy ma ją tylko jedno z Was, działa samodzielnie | art. 101 § 4 i 94 § 1 KRO |
| Rodzeństwo dziecka też odrzuca spadek | Twoje pozostałe dzieci nie przyjmują spadku | art. 101 § 4 KRO |
Przykład: babcia zmarła w marcu 2026 r. Zostawiła 60 000 zł długu w pożyczkach i stare meble. Jej córka Anna odrzuca spadek 10 kwietnia. W miejsce Anny wchodzą jej dwie córki, 15-letnia i 9-letnia. Anna z mężem idą do notariusza i odrzucają spadek za obie. Zgoda sądu nie jest potrzebna.
Nowe zasady dotyczą też spadków sprzed 15 listopada 2023 r., jeśli termin dla dziecka wtedy jeszcze biegł.
Kiedy zgoda sądu jest nadal potrzebna?
Gdy brakuje choć jednego warunku, składasz wniosek do sądu opiekuńczego. To wydział rodzinny sądu rejonowego, w którego okręgu mieszka dziecko.
| Sytuacja | Co robić | Podstawa |
|---|---|---|
| Dziecko dziedziczy z testamentu albo po rodzicu, który zmarł wcześniej | wniosek do sądu opiekuńczego | art. 101 § 3 KRO |
| Dziecko dziedziczy obok Ciebie, na przykład testament wskazuje Ciebie i dziecko | wniosek do sądu opiekuńczego | art. 101 § 3 KRO |
| Rodzice nie zgadzają się co do odrzucenia | wniosek jednego z rodziców; sąd wysłucha drugiego | art. 101 § 4 KRO, art. 583 KPC |
| Któreś z rodzeństwa dziecka przyjmuje spadek | wniosek do sądu opiekuńczego | art. 101 § 4 KRO |
| Dzieckiem opiekuje się opiekun prawny, nie rodzic | zawsze wniosek do sądu | art. 156 KRO |
| Trwa już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku | zgodę wydaje sąd spadku w tej sprawie | art. 640¹ KPC |
Zgody sądu wymaga też przyjęcie spadku wprost za dziecko. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza zgody nie wymaga, bo to i tak skutek braku decyzji.
Jak odrzucić spadek za dziecko u notariusza?
- Odrzuć spadek za siebie. Dopiero wtedy dziecko wchodzi w Twoje miejsce. Jak to zrobić, opisuje wpis o odrzuceniu spadku.
- Umów wizytę u dowolnego notariusza. Zapytaj, czy drugi rodzic ma przyjść, czy wystarczy Twoje oświadczenie o jego zgodzie.
- Zabierz dokumenty: dowód osobisty, akt urodzenia dziecka, wypis aktu, w którym odrzucasz spadek, i odpis aktu zgonu zmarłego.
- Złóż oświadczenie za dziecko. Notariusz uprzedzi Cię o odpowiedzialności karnej. Potem oświadczasz, że masz władzę rodzicielską, drugi rodzic się zgadza, a Ty i pozostałe dzieci odrzucacie spadek (art. 641 § 3¹ KPC).
- Notariusz sam przesyła oświadczenie do sądu spadku. Jedno oświadczenie może dotyczyć kilku dzieci.
Oświadczenie za dziecko złożysz też w sądzie rejonowym, w którego okręgu mieszkasz. Zapłacisz 100 zł i poczekasz na posiedzenie.
Jak uzyskać zgodę sądu opiekuńczego?
- Złóż wniosek o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka w sądzie rejonowym miejsca zamieszkania dziecka. Opłata wynosi 100 zł.
- Dołącz dowody: akt zgonu, akt urodzenia dziecka, wypis Twojego odrzucenia, pisma od wierzycieli, umowy pożyczek, wezwania komornika. Sąd musi zobaczyć, że spadek jest zadłużony.
- Sąd wysłucha drugiego rodzica. Może też wysłuchać dziecka, jeśli pozwala na to jego wiek. Wysłuchanie odbywa się poza salą rozpraw.
- Poczekaj na prawomocność. Zgoda działa dopiero wtedy, gdy postanowienia nie da się już zaskarżyć (art. 583 KPC). Poproś sąd o odpis z klauzulą prawomocności.
- Złóż oświadczenie za dziecko u notariusza albo w sądzie. Zrób to od razu, bo termin biegnie dalej.
| Pozycja | Kwota | Podstawa |
|---|---|---|
| Oświadczenie o odrzuceniu spadku u notariusza | najwyżej 50 zł plus VAT, wypisy po 6 zł za stronę | § 8 pkt 9 i § 12 rozporządzenia o taksie notarialnej |
| Wniosek o zgodę do sądu opiekuńczego | 100 zł | art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych |
| Oświadczenie złożone w sądzie zamiast u notariusza | 100 zł | art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych |
| Pełnomocnictwo u notariusza, gdy rodzic jest za granicą | najwyżej 30 zł plus VAT | § 8 pkt 8 rozporządzenia o taksie notarialnej |
Ile czasu ma dziecko i jak działa wstrzymanie terminu?
Dziecko ma 6 miesięcy, liczone od dnia, w którym Ty odrzucasz spadek. Wtedy dowiadujesz się, że dziedziczy dziecko. Gdy potrzebna jest zgoda sądu, termin zatrzymuje się na czas tej sprawy (art. 1015 § 1² KC). Po uprawomocnieniu się zgody biegnie dalej.
| Zdarzenie | Data w przykładzie | Skutek |
|---|---|---|
| Śmierć babci | 1 marca 2026 r. | biegnie Twój termin na decyzję |
| Twoje odrzucenie u notariusza | 10 kwietnia 2026 r. | zaczyna biec 6 miesięcy dla dziecka |
| Bez sądu: ostatni dzień dla dziecka | 10 października 2026 r. to sobota, więc 12 października | termin z soboty przesuwa się na poniedziałek |
| Z sądem: wniosek o zgodę | 10 czerwca 2026 r. | termin staje; minęły 2 miesiące |
| Z sądem: zgoda prawomocna | 10 września 2026 r. | termin rusza; zostają 4 miesiące |
| Z sądem: ostatni dzień dla dziecka | 10 stycznia 2027 r. to niedziela, więc 11 stycznia | oświadczenie najpóźniej tego dnia |
Daty w drugiej części tabeli zależą od tego, jak szybko pracuje sąd. Zasada jest stała: czas sprawy w sądzie nie liczy się do 6 miesięcy.
Od czego zacząć?
- Sprawdź, kto dziedziczy po Twoim odrzuceniu. Policz w kalkulatorze dziedziczenia, traktując siebie jak osobę zmarłą. Kolejność opisuje wpis o dziedziczeniu ustawowym.
- Oceń długi zmarłego: pisma od wierzycieli, umowy, wezwania komornika. Listę spraw po śmierci zawiera wpis co zrobić po śmierci bliskiej osoby.
- Porozmawiaj z drugim rodzicem. Zgoda obojga otwiera drogę bez sądu.
- Odrzuć spadek za siebie, a potem za dziecko. Zapisz daty obu oświadczeń.
- Powiedz dorosłemu rodzeństwu dziecka, że ono też musi odrzucić spadek. Każde z nich ma własne 6 miesięcy.
- Opisz sprawę w formularzu, gdy rodzice nie są zgodni albo trwa już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku. Zgłoszenie trafi do specjalisty od spraw o dział spadku. Przebieg opisuje część jak to działa na stronie oferty.
Najczęstsze pytania
Czy drugi rodzic musi przyjść do notariusza?
Co, gdy dziecko jest jedynakiem?
Co, gdy władzę rodzicielską ma tylko jedno z rodziców?
Czy dziecko musi być obecne u notariusza?
Dziecko dziedziczy z testamentu. Czy mogę odrzucić spadek bez sądu?
Mam zgodę sądu. Czy to już koniec?
Czy nowe zasady dotyczą spadków sprzed 15 listopada 2023 r.?
Czy dziecko, które urodzi się po śmierci dziadka, też dziedziczy?
Dzieckiem opiekuje się opiekun prawny, nie rodzic. Czy też może odrzucić spadek bez sądu?
Podstawa prawna, źródła i zastrzeżenia · stan na
Art. 101 § 3 i § 4 KRO (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236): odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego; nie wymaga go, gdy dziecko dziedziczy po odrzuceniu przez rodzica, rodzice działają zgodnie, a spadek odrzucają też inni zstępni rodziców. Art. 94 § 1, 98 § 1 i 156 KRO: rodzice są przedstawicielami dziecka; gdy jedno z nich nie żyje albo utraciło władzę rodzicielską, przysługuje ona drugiemu; opiekun zawsze potrzebuje zezwolenia sądu w ważniejszych sprawach majątku dziecka. Art. 1015 KC (Kodeks cywilny, Dz.U. 2026 poz. 795): oświadczenie składa się w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania; gdy wymaga zezwolenia sądu, termin jest zawieszony na czas tej sprawy; brak oświadczenia oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza.
Pokaż pozostałe przepisy i źródła (10) Zwiń przepisy i źródła
Art. 569 § 1 i 583 KPC (Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468): zezwolenia udziela sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka, na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego; postanowienie działa od uprawomocnienia. Art. 640¹ i 641 § 3¹–3² KPC: w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku zezwolenia udziela sąd spadku; rodzic odrzucający spadek za dziecko oświadcza pod odpowiedzialnością karną o władzy rodzicielskiej, zgodzie drugiego rodzica oraz odrzuceniu spadku przez siebie i inne dzieci. Art. 23 pkt 1 i art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. 2025 poz. 1228): wniosek do sądu opiekuńczego kosztuje 100 zł, a wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku kolejne 100 zł. § 8 pkt 8 i 9 oraz § 12 rozporządzenia o taksie notarialnej (rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, Dz.U. 2024 poz. 1566): maksymalna taksa za oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wynosi 50 zł, za pełnomocnictwo do jednej czynności 30 zł, a za wypis 6 zł za stronę. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1615: art. 2 pkt 1 (art. 101 § 4 KRO), art. 11 ust. 4 i art. 12 ust. 2 (stosowanie do wcześniejszych spadków), art. 14 (wejście w życie 15 listopada 2023 r.). Rządowy projekt tej ustawy, druk sejmowy nr 2977 Sejmu IX kadencji, uzasadnienie w części o art. 101 KRO: rodzic z wyłączną władzą rodzicielską działa bez zezwolenia sądu, a zezwolenie jest potrzebne, gdy inny zstępny rodziców przyjmuje spadek. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236: art. 93–98, 101, 156. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468: art. 569, 576, 583, 640–643. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795: art. 115, 927 § 2, 1012–1020. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 23 pkt 1, art. 49 ust. 1 pkt 4, art. 95.
Przykłady liczbowe są modelowe, a ich założenia opisano pod każdym przykładem. Wpis ma charakter informacyjny i opisuje zasady ogólne. Nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie, bo jej wynik zależy od dokumentów i okoliczności, które ocenia specjalista. Pojęcia wyjaśnia słownik.
